Mâm cúng chay về nhà mới gồm những gì, sắm lễ thế nào cho đúng

Dọn về nhà mới là việc lớn, và câu hỏi đầu tiên nhiều gia đình trẻ đặt ra khi xem lịch, tính ngày là: mâm cúng chay về nhà mới gồm những gì, sắm lễ thế nào cho trọn vẹn mà không tốn kém vô lý. Nghe thì đơn giản, tra cứu lại thành rối.

Thử hình dung một cặp vợ chồng trẻ theo đạo Phật, ở chung cư, lần đầu tự lo lễ nhập trạch chay. Ba hướng dẫn, ba cách nói: nơi thì bảo mâm chay thường có từ 4 món trở lên, nơi thì kê 9 lễ phẩm chính, nơi nữa chia thành 3 mâm dâng ở 3 nơi. Sinh bối rối là chuyện đương nhiên.

Bài này gỡ từng nút đó, từ ý nghĩa, lễ vật, số mâm cho đến văn khấn và cách tính tiền khi không muốn tự nấu.

Lễ nhập trạch là gì

Trước khi sắm lễ, cần rõ mình sắp làm lễ gì. Nhập trạch, nghĩa Hán Việt, là dọn vào nhà mới; đây giống như đăng ký hộ khẩu với thần linh, thổ địa cai quản ngôi nhà, để xin phép cư ngụ lâu dài.

Mâm cúng nhà mới và mâm cúng nhập trạch thực ra là một: nhập trạch là nghi thức, còn mâm cúng là phần lễ vật dâng lên. Lễ này để thông báo và xin phép Thần linh, Tổ tiên khi thay đổi nơi ở, cầu hanh thông, bình an, sức khỏe và tài vận cho ngôi nhà mới.

Cần phân biệt nhập trạch với tân gia. Nhập trạch làm trước khi vào ở; tân gia diễn ra sau khi gia đình đã ổn định, mang ý nghĩa chúc mừng và không bắt buộc về tín ngưỡng.

Vì sao chọn mâm chay

Về nhà mới, gia chủ có thể cúng chay hoặc cúng mặn tùy tín ngưỡng. Mâm chay tránh sát sinh, giữ sự thanh tịnh, cầu phúc đức, tài lộc và hạnh phúc cho cả nhà.

Theo quan niệm dân gian, cúng chay còn giúp xua tan tà khí, năng lượng tiêu cực còn sót lại trong nhà, mang lại sinh khí tốt lành và khởi đầu thuận lợi. Mâm chay đặc biệt hợp với nhà nào theo đạo Phật, đạo Cao Đài hoặc lối sống hướng thiện; nếu lễ động thổ trước đó đã cúng chay thì nhập trạch nên tiếp tục chay để thống nhất tín ngưỡng.

Một lý do nữa nằm ở quan niệm nhân quả: giết mổ gia súc để cúng thần linh không thích hợp và khiến người dùng gánh nghiệp. Vì thế, nhiều gia đình chọn chay ngay từ đầu, nhất là khi lễ động thổ trước đó đã cúng chay.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Mâm cúng chay về nhà mới gồm những gì

Đây là mục trả lời trọn câu hỏi chính. Mâm cúng chay về nhà mới thường có từ 4 món trở lên, tùy khẩu vị từng nhà. Bận rộn thì tối thiểu cần 4 món cơ bản: xôi chè, rau xào, chả giò và canh chay.

Cách sắm thông dụng là chuẩn bị 5 đĩa xôi (xôi gấc hoặc xôi đậu xanh), 5 chén chè (chè trôi nước, chè đậu hoặc chè hạt sen), có thể thêm 5 chén cháo trắng hoặc bánh kẹo. Các món chính thường thấy gồm xôi gấc đậu xanh, chè trôi nước, cháo trắng, bánh oản, giò chay và canh nấm.

Xôi gấc làm từ nếp trắng đồ chín với gấc đỏ và đậu xanh tán nhuyễn; màu đỏ cam tượng trưng may mắn, khởi đầu thuận lợi. Chè trôi nước là chè viên tròn nhân đậu, nước đường ngọt, mang ý nghĩa viên mãn, êm ấm. Theo quan niệm dân gian, cúng và ăn chè trôi nước ngày chuyển nhà giúp mọi việc suôn sẻ, hanh thông.

Bánh oản là món quan trọng trong lễ nhập trạch. Khía thẳng chạy bao quanh thân oản gợi hình cột trụ, ngụ ý ngôi nhà mới vững chãi; oản khắc hình rồng thì trang nghiêm hơn, nói lên lòng thành kính của gia chủ với thần linh. Giò chay làm từ váng đậu, tỏi tây, lá chuối kết hợp gia vị, thay cho giò lụa hay giò thủ trong mâm cỗ mặn. Canh nấm thay các loại canh xương, canh thịt, giữ mâm lễ thanh đạm.

Điểm cần nhớ khi sắm từng món là nguyên tắc thuần chay tuyệt đối: chỉ dùng thực phẩm nguồn gốc thực vật, không chứa bất kỳ thành phần nào từ động vật, kể cả gia vị như bột nêm, mắm hay dầu động vật. Rau xào chay nên dùng dầu thực vật thay mỡ động vật và tránh mắm để giữ món ăn thuần chay.

Về cách chia phần, xôi chè thường được chia thành 5 phần lẻ theo quy luật số lẻ trong cúng kiến tâm linh; số 5 phản ánh ngũ hành và tính lẻ của âm dương, khác với số chẵn thường dùng trong tang lễ.

Số nén nhang cũng theo lẻ. Một nén thể hiện lòng thành, ba nén tượng trưng Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) hoặc Tam Giới (Thiên, Địa, Nhân). Năm nén đại diện Ngũ Hành.

Ngoài các món chính, mâm chay có thể thêm canh khổ qua nấu tôm chay, canh đậu phụ rong biển, rau xào thập cẩm, nấm rơm kho, miến xào chay, nem rán chay, đậu hũ sốt tương hay chè sen long nhãn. Các món này không bắt buộc làm đúng công thức, gia chủ chọn theo khẩu vị. Mâm tối thiểu 4 món gồm xôi gấc, chè trôi nước, chả giò chay và canh nấm, nấu gần sát giờ cúng để thức ăn còn nóng, giữ độ tươi ngon.

Đọc thêm: Văn khấn rằm tháng 7 tại nhà: đọc đúng từng mâm cúng

Lễ vật kèm theo và số mâm

Ngoài đồ ăn, mâm cúng chay về nhà mới cần các lễ vật kèm theo. Một bình hoa tươi (hoa cúc, hoa đồng tiền hoặc hoa cát tường), một mâm ngũ quả 5 loại (bưởi, nhãn, chuối, cam, quýt), nhang và một cặp đèn cầy đỏ. Ba hũ nhỏ đựng gạo, muối và nước lọc. Trầu cau tiêm sẵn gồm 1 quả cau và 3 lá trầu, cùng bộ giấy cúng, vàng mã. Riêng lễ chay còn có trầu cau và vàng mã đúc thỏi để cúng Thổ Công.

Một lưu ý quan trọng: giấy tiền vàng mã chỉ dùng để cúng Thần linh như Thổ Công, Thần Tài, và vong linh gia tiên; tuyệt đối không dùng vàng mã để cúng Phật và Bồ Tát. Về rượu, tuy trầu cau và rượu là lễ vật quen thuộc trong mâm cúng gia tiên của người Việt, nhưng đạo Phật có giới luật thứ năm không sử dụng chất gây say, nên rượu thường không đặt lên bàn cúng Phật.

Theo phong tục, mâm cúng về nhà mới gồm 3 mâm dâng ở 3 nơi: mâm cúng Táo Quân, mâm cúng tổ tiên đặt giữa nhà, và mâm cúng Thần Tài Thổ Địa. Nếu gọn, một mâm cũng được. Ở chung cư có thể gộp thành một mâm đặt giữa nhà. Nhà thuê thì khác ở phần văn khấn: người cúng xưng mình là người đến ở thuê, nêu thời hạn cư trú và kính cáo tiền chủ.

Chọn ngày giờ và trình tự lễ

Gia chủ có thể chọn ngày giờ làm lễ theo 3 cách phổ biến: chọn ngày giờ hợp tuổi gia chủ nhờ thầy phong thủy tính toán, chọn theo giờ Hoàng Đạo trong ngày, hoặc theo hướng nhà nhờ thầy xem hướng và tuổi mệnh. Lễ nên làm buổi sáng hoặc trước khi trời tối; không nên chuyển đến nhà mới sau 17h chiều.

Trình tự vào nhà có nếp riêng. Đặt lò than đang cháy ở giữa cửa chính; người đàn ông trụ cột cầm bài vị tổ tiên và bát hương bước qua lò than trước, chân trái trước, chân phải sau. Sau đó, các thành viên khác lần lượt bước qua từ lớn tới nhỏ, người vợ cầm tiền bạc, các con cầm vật dụng cá nhân, tuyệt đối không ai đi tay không vào nhà. Khấn xong mới chuyển phần lớn đồ đạc vào.

Khi nhang tàn, gia chủ khai bếp: đặt ấm nước lên bếp đun sôi từ 7-10 phút, dùng nước đó pha trà mời Thần linh, Gia tiên. Lần bật bếp đầu tiên ở nhà mới nên để cháy 2 tiếng cho ấm nhà rồi mới tắt lửa. Nếu chọn giờ Hoàng Đạo buổi sáng, người chồng có thể bê bát hương bước qua lò than, các con nhỏ cầm gối và đồ dùng học tập theo sau.

Văn khấn và mượn tuổi

Văn khấn nhập trạch có bố cục rõ. Mở đầu niệm Nam mô A Di Đà Phật 3 lần, khấn kính cáo chư vị tôn thần, xin phép nhập vào nhà mới và lập bát nhang. Đồng thời mời vong linh Tiền chủ, Hậu chủ về chiêm ngưỡng tôn thần, thụ hưởng lễ vật. Sau đó đọc tiếp văn khấn cáo yết gia tiên để xin rước tổ tiên về nơi ở mới, kết bằng Nam mô A Di Đà Phật 3 lần. Chưa có văn khấn riêng điều chỉnh cho lễ chay, nên gia chủ dùng bản nhập trạch chung là được.

Trường hợp mượn tuổi: người được mượn tuổi là người khấn chính, xưng tên mình và nêu rõ thay mặt cho gia chủ xin phép Thần linh; gia chủ thật lùi ra ngoài một lúc khi hành lễ để tránh trùng chủ. Sau vài ngày, gia chủ làm lễ tạ nhận nhà, nêu rõ việc nhận bàn giao từ người được mượn tuổi để chính thức đứng cúng tại gia.

Khi tuổi gia chủ không hợp với ngày tốt đã chọn, một người lớn tuổi trong gia đình có thể đứng ra khấn chính thay mặt.

Tự sắm hay đặt dịch vụ

Tự nấu mâm cúng chay cho phép gia chủ chủ động khẩu vị và món ăn còn nóng khi dâng lễ. Dịch vụ trọn gói tiện cho người bận rộn. Tại TP.HCM, gói mâm cúng nhập trạch nói chung có giá từ 1.500.000 đến 6.000.000 đồng tùy cấp. Lưu ý bảng giá này là mâm cúng chung, khi đặt cần nói rõ làm mâm chay.

Chỉ cần bốn món chính, thêm hoa tươi và mâm ngũ quả là đủ cho một mâm chay gọn. Dù tự sắm hay đặt dịch vụ, điều cốt lõi nên giữ là lòng thành và mâm lễ thuần chay đặt đúng nơi; số món, số mâm có thể giản lược theo điều kiện nhà phố, chung cư hay nhà thuê.

Trước khi sắm lễ, đáng mang về nhất là cách hỏi người lớn trong họ về nếp nhà, để lễ nhập trạch vừa đúng nghi thức vừa đúng nếp của gia đình mình.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Hỏi đáp nhanh

Nhà thuê có cần làm lễ cúng nhà mới không?

Có thể làm, vì dù thuê hay mua, lễ đều để xin phép cư ngụ nơi ở mới, và nên làm trước khi dọn vào ở. Khác biệt nằm ở văn khấn: người cúng xưng mình là người đến ở thuê, nêu thời hạn ở và kính cáo tiền chủ.

Mâm cúng nhà mới đơn giản có được không?

Được. Tối thiểu 4 món cơ bản như đã nêu ở trên là đủ. Muốn thêm mà vẫn gọn, có thể kê 5 chén cháo trắng hoặc bánh kẹo. Tuy nhiên, nên nhớ hai điều: xôi chè chia theo số lẻ trong cúng kiến, và nấu gần sát giờ cúng để món ăn còn nóng khi dâng lễ.