Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 75 ngày (mở trong thẻ mới)

Chính tả

Mai táng hay mai tán: từ nào chính xác?

Hỏi mai táng hay mai tán thì câu trả lời là mai táng; viết tán là sai. Ngày 15/5/2017, ngư dân Mũi Né, Bình Thuận mai táng con cá Ông nặng 13 tấn, bản tin trên báo Thanh Niên dùng đúng từ ấy.

12 phút đọc

Mai táng hay mai tán? Câu trả lời gọn là mai táng; viết mai tán là sai chính tả. Hai từ chỉ lệch nhau một chữ ở cuối, đọc lên na ná nhau, nên câu hỏi này cứ quay lại trong thư từ, cáo phó và cả tin nhắn hỏi thăm.

Ngày 15/5/2017, ngư dân Mũi Né, Phan Thiết, Bình Thuận mai táng con cá Ông nặng 13 tấn. Bản tin hôm ấy viết “mai táng cá Ông”, đúng chính tả, và đó cũng là cách dùng quen trong phong tục ven biển.

Một chi tiết ở cuối bài: thủy táng ở nhiệt độ tới 150 độ C giảm 80% khí thải CO2 so với hỏa táng. Còn trước hết là nghĩa của từ, chỗ dễ nhầm và cách nhớ để lần sau gõ không phải dừng lại.

Mai táng hay mai tán: từ nào đúng?

Mai táng là từ được dùng trong văn bản chính thức, ví dụ “trợ cấp mai táng phí”, “chi trả tiền mai táng phí”. Cách viết ấy có trong giấy tờ nhà nước, trong sách báo và trong tên gọi của đơn vị làm nghề. Nếu chỉ cần một câu trả lời cho thắc mắc mai táng hay mai tán đúng chính tả thì đó là mai táng.

Hai từ này khác nhau ở âm cuối: táng viết với ng ở cuối, còn tán chỉ có n. Trên giấy, hai âm cuối ấy tách hẳn nhau, nên thay n bằng ng là ra một từ khác. Muốn soát kỹ hơn, xem quy tắc âm cuối n và ng.

Trên mạng vẫn gặp cụm mai tán, nhưng phần lớn là hai từ đứng cạnh nhau trong câu khác, kiểu “ngày mai tán chuyện” hoặc một tên riêng. Thấy vài kết quả như vậy không có nghĩa cách viết ấy đúng. Lỗi này sửa rất nhanh, không nên nặng lời với người viết.

Nền tảng Chúc Mừng Năm Mới chọn viết mai táng trong suốt bài, kể cả khi nhắc tới tên một dịch vụ hay một dòng ghi trong giấy tờ. Cách viết này khớp với văn bản nhà nước và cách dùng phổ biến, chứ không phải lựa chọn riêng của trang.

Đọc thêm: Mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo từng nhóm

Mai táng nghĩa là gì

Hỏi mai táng là gì thì câu trả lời gọn: mai và táng đều có nghĩa là chôn cất, ghép lại thành chôn cất người chết. Cách giải thích này khớp với cách dùng trong sách báo, trong cáo phó và trong lời nói của người làm nghề tang lễ.

Từ này đi cùng một họ: an táng, địa táng, hỏa táng. Hỏa táng là hình thức mai táng bằng cách đốt thi hài, còn địa táng là chôn dưới đất.5 Cùng họ nên cùng viết táng, đó là chỗ dựa để nhớ.

Mai táng mang sắc thái trang trọng, hợp với văn bản, cáo phó, thư mời lễ tang. Nói chuyện hằng ngày thì người ta hay dùng “chôn cất”, “lo hậu sự”. Trong giấy tờ, từ này đứng cố định trong những cụm quen, nên đọc nhiều là quen mắt.

Hiểu nghĩa rồi thì dùng dễ hơn nhiều. Mai táng là việc xử lý thi hài người chết, không dùng cho cây cối hay đồ vật. Muốn nói tới việc chôn một con vật theo phong tục thì vẫn có thể dùng, như trường hợp cá Ông ở Mũi Né, nhưng phải đặt trong ngữ cảnh cho rõ.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Gò đất có tấm đá phẳng, bình sứ trắng hoa cúc, đĩa trái cây, hỏi mai táng nghĩa là gì
Mộ đắp đất, hoa cúc và trái cây cạnh tấm đá phẳng: những gì người ta dọn cho người đã khuất.

Vì sao hay viết nhầm

Cặp mai tán hay mai táng chỉ khác một chữ cái. Ở nhiều nơi, người ta đọc âm cuối n và ng gần như nhau, nên khi viết dễ viết theo phát âm. Lỗi chính tả tiếng Việt phần lớn bắt đầu từ cách phát âm như vậy, cộng thêm việc nhầm lẫn thanh hỏi với thanh ngã.

Chữ tán lại có nghĩa riêng: tán thành, tán dóc. Khi trong đầu đang có sẵn một từ quen mà nghĩa của nó cũng không xa lạ, người viết dễ chọn nhầm dù chưa cần tra cứu. Thêm nữa, hai từ đứng cạnh nhau trong câu khác cũng tạo ra cụm na ná, khiến người đọc lướt qua tưởng là đúng.

Một chữ sai trong cáo phó hay thư mời đám tang gây hiểu lầm và làm giảm uy tín của người viết. Trong công việc, một dòng sai chính tả trên thông báo gửi cho nhiều người còn bị nhắc lại lâu hơn cả nội dung chính. Sửa thì nhanh: đọc lại một lượt trước khi gửi, hoặc nhờ người khác đọc giúp.

Có một cách nhìn nhẹ nhàng hơn: đây là lỗi của tay và tai, không phải của hiểu biết. Nhiều người viết đúng chữ khó nhưng vẫn trượt ở những cặp quen thuộc như thế này, vì mắt đã quen nhìn thấy cách viết sai ở đâu đó trước đó.

Đọc thêm: Man mác hay mang mác: từ nào chính xác?

Ví dụ câu đúng, câu sai

Tám cặp dưới đây lấy cảnh gia đình, công việc, trường lớp và phong tục; câu sai chỉ khác câu đúng một chữ ở cuối từ. Đọc thành tiếng từng cặp sẽ thấy chỗ lệch nằm ở âm cuối, không nằm ở nghĩa câu.

  • Đúng: “Gia đình đang tìm nơi mai táng cho người quá cố.” Sai: “Gia đình đang tìm nơi mai tán cho người quá cố.”
  • Đúng: “Nhà nước chi trả trợ cấp mai táng cho thân nhân người có công.” Sai: “Nhà nước chi trả trợ cấp mai tán cho thân nhân người có công.”
  • Đúng: “Sau lễ viếng, gia đình mới mai táng theo phong tục.” Sai: “Sau lễ viếng, gia đình mới mai tán theo phong tục.”
  • Đúng: “Ông cụ dặn con cháu lo việc mai táng gọn nhẹ.” Sai: “Ông cụ dặn con cháu lo việc mai tán gọn nhẹ.”
  • Đúng: “Dịch vụ mai táng ở địa phương nhận lo hậu sự.” Sai: “Dịch vụ mai tán ở địa phương nhận lo hậu sự.”
  • Đúng: “Thư mời ghi rõ ngày mai táng.” Sai: “Thư mời ghi rõ ngày mai tán.”
  • Đúng: “Làng tổ chức mai táng cho người neo đơn theo tục lệ.” Sai: “Làng tổ chức mai tán cho người neo đơn theo tục lệ.”
  • Đúng: “Trường tổ chức mai táng cho thầy giáo già theo nguyện vọng.” Sai: “Trường tổ chức mai tán cho thầy giáo già theo nguyện vọng.”
Sổ tay, bút máy, kính gấp trên bàn gỗ, nơi ghi mai táng hay mai tán đúng chính tả
Câu đúng câu sai chỉ lệch một chữ cuối, nên bàn có sổ bút là chỗ dễ so lại từng cặp.

Mẹo nhớ và cặp từ dễ lầm

Mẹo thứ nhất nằm ở chữ cuối. Táng kết thúc bằng ng, tán kết thúc bằng n. Người viết hay lẫn hai âm cuối này vì đọc lên gần giống nhau, nên khi soát chỉ cần nhìn chữ cuối của từ là biết mình đã gõ đúng hay chưa.

Mẹo thứ hai là đặt từ vào cụm quen. Dịch vụ mai táng, lễ mai táng, trợ cấp mai táng phí: ba cụm này có sẵn trong giấy tờ, biển hiệu và báo chí, viết đúng từ lâu. Khi ngờ, cứ đọc nguyên cụm quen thuộc ấy, rồi tách từ ra, tay sẽ gõ theo đúng.

Vài cặp cùng nhóm: trau chuốt là cách viết đúng, nhiều người viết nhầm chữ đầu thành ch. Giả thuyết và giả thiết đều đúng chính tả nhưng khác nghĩa: giả thuyết là lời giải thích tạm thời cần kiểm chứng, giả thiết là điều cho trước để suy luận.3 Không phải lúc nào cũng chỉ có một cách viết đúng, nên tra trước khi sửa là việc nên làm.

Cách tự soát thì quen thuộc: đọc nhiều tài liệu uy tín, tra từ điển khi ngờ, ghi riêng những lỗi mình hay mắc. Chính tả tiếng Việt là hệ thống quy tắc về cách viết âm tiết, từ, dấu câu và viết hoa, nhằm thống nhất cách viết đúng.6 Mẹo chính tả do các nhà ngôn ngữ đặt ra giúp tìm nhanh cách viết đúng mà không cần lật từ điển. Gõ xong thì để bài nghỉ vài phút rồi soát lại một lượt, nhất là với thư mời và cáo phó, nơi một chữ sai bị nhiều người đọc cùng lúc. Gõ lại từ vào ô Kiểm tra chính tả của trang cũng là cách soát nhanh.

Mai táng trong giấy tờ và đời sống

Mai táng là từ có mặt trong văn bản nhà nước. Khoản trợ cấp mai táng cho thân nhân người có công được chi trả theo Nghị định 75/2021/NĐ-CP và Luật Bảo hiểm xã hội 2014; mức trợ cấp đến ngày 30/6/2023 là 14.900.000 đồng. Ở Long An, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội tỉnh đã kịp thời chi trả khoản trợ cấp này và tử tuất cho gia đình người có công.

Trong đời sống, từ này thành cụm quen: dịch vụ mai táng, mai táng trọn gói. Báo chí cũng dùng ở dạng “tìm nơi mai táng”, “tổ chức mai táng theo phong tục”.2 Ngay tên doanh nghiệp cũng theo cách viết ấy: Công ty Cổ phần Phục vụ mai táng Hải Phòng có vốn điều lệ 44 tỷ đồng, Ủy ban Nhân dân thành phố Hải Phòng nắm giữ 64,5% cổ phần.

Đơn vị này quản lý nghĩa trang Ninh Hải và nghĩa trang Phi Liệt, và báo lãi chục tỷ trong năm 2016. Nhìn vào một cái tên đăng ký kinh doanh như thế cũng thấy rõ: chữ táng đã nằm trong giấy tờ, trong bảng niêm yết và trong báo cáo tài chính, không phải cách nói ứng khẩu ngoài đời.

Viết sai chữ ấy trong một văn bản gửi cơ quan hay gửi khách hàng là chuyện nhỏ nhưng dai. Khi viết cáo phó, thư mời hay dòng ghi sự việc, nên dùng mai táng và đừng để bộ gõ tự chọn tán. Một chữ đúng trong giấy tờ tang lễ là cách giữ thể diện cho cả gia đình lẫn người đọc, và cũng là phép lịch sự tối thiểu với người đã khuất.

Một người đàn ông quay lưng lại đang bào một tấm gỗ dài đặt trên bàn đạp trong xưởng tối, bào gỗ và mùn cưa vương dưới sàn
Một người đàn ông quay lưng lại đang bào một tấm gỗ dài đặt trên bàn đạp trong xưởng tối, bào gỗ và mùn cưa vương dưới sàn, ánh sáng chiếu vào từ cửa mở.

Những hình thức mai táng trên thế giới

Thủy táng là cách mai táng phân hủy thi thể bằng dung dịch kiềm ở nhiệt độ cao, tới 150 độ C, và giảm 80% khí thải CO2 so với hỏa táng. Đại học California, Los Angeles dùng cách này cho thi thể hiến tặng; Hội đồng Công giáo phản đối vì cho rằng nó thiếu tôn trọng thi hài. Một nhà tang lễ ở bang Ohio đã phải ngừng dịch vụ sau cáo buộc vô đạo đức. Nhà lập pháp Todd Gloria ở California dự định chọn thủy táng cho bản thân.

Chuyện xưa cũng lạ không kém: người xưa dùng nút ngọc bịt cửu khiếu của phi tần khi mai táng để giữ thi thể khô ráo, không bốc mùi. Ở Bộc Dương, Hà Nam (Trung Quốc), một lăng mộ thời nhà Chu có 4 bộ hài cốt trẻ em chôn dưới 4 góc; thủy ngân được đổ lên người để giữ thi thể nguyên vẹn lâu hơn. Nhà Chu tồn tại từ 1046 trước Công nguyên đến 256 trước Công nguyên, nên đó là chuyện của hơn hai nghìn năm trước.

Ở Bắc Kinh (Trung Quốc), Trung tâm mai táng vật nuôi Baifu nằm ven đường vành đai số 6, thuộc quận Xương Bình theo cách gọi khi ấy; chủ sở hữu là anh Chen Shaochun. Khu đất nghĩa trang rộng 6,67 ha. Tính đến năm 2013, trung tâm đã tồn tại hơn 10 năm. Giá chôn cất vật nuôi từ 300 đến 400 nhân dân tệ, con vật lớn thêm 100 đến 200 nhân dân tệ. Khách hàng Wang Bojun chi 6000 nhân dân tệ để chôn cất chó cưng. Chi phí hỏa táng vật nuôi 20kg tại Trung tâm Bo’ai là 500 nhân dân tệ, còn lò hỏa thiêu bằng điện chuyên nghiệp giá 300.000 nhân dân tệ.

Người Toraja coi cái chết là sự kiện quan trọng nhất trong đời; dân số khoảng 650.000 người, trong đó 450.000 sống ở Tana Toraja.1 Khi có người chết, họ tổ chức nghi lễ Rambu Soloq. Trẻ sơ sinh chết yểu được chôn vào thân cây đang lớn; quan tài người chết được treo trên vách đá hoặc đặt trong hang đá.1 Trước mỗi ngôi mộ có hình nộm gỗ tau tau khắc chân dung người chết.1 Tháng 8 hằng năm, lễ Ma'Nene đưa xác ướp lên, rửa sạch, mặc quần áo mới.1

Mỗi nơi một cách, nhưng chữ tiếng Việt gọi việc ấy chỉ có một cách viết. Muốn soát tiếp những cặp từ hay nhầm tương tự, xem các bài khác trong chuyên mục Chính tả.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Câu hỏi thường gặp

Mai táng hay mai tán: từ nào đúng? Mai táng. Từ này có trong từ điển và trong văn bản nhà nước, ví dụ các cụm quen trong giấy tờ tang lễ. Viết tán là sai chính tả, dù đọc lên nghe gần giống.

Viết “mai tán” có bị coi là sai chính tả không? Có. Chữ cuối phải là ng chứ không phải n. Trên mạng thỉnh thoảng gặp cụm này, nhưng phần lớn là hai từ đứng cạnh nhau trong câu khác, không phải cách viết của từ chỉ việc chôn cất.

“Mai táng” dùng trong hoàn cảnh nào? Trong cáo phó, thư mời lễ tang, văn bản về trợ cấp, tên dịch vụ tang lễ. Nói chuyện hằng ngày thì nhiều người dùng “chôn cất” cho gần gũi, nhưng khi viết giấy tờ nên dùng mai táng.

Có cách nào để không nhầm nữa không? Đặt từ vào cụm quen trong giấy tờ rồi đọc nguyên cụm ấy. Gõ từ vào ô kiểm tra chính tả của trang cũng là cách soát nhanh.

Nguồn tham khảo

Kiểm tra chính tả

Kiểm tra chính tả tiếng Việt

Xem thêm trong mục Chính tả

chucmungnammoi.com