# Lợi ích tiêm vaccine COVID-19 và cách chuẩn bị an toàn trước khi tiêm > Mũi 4 giúp giảm nguy cơ nhiễm COVID-19 gấp 2 lần và diễn biến nặng gấp 4 lần so với mũi 3, theo phân tích của Bộ Y tế Israel trên 1,1 triệu người từ 60 tuổi. Lợi ích tiêm vaccine COVID-19, rủi ro vaccine COVID-19 và cách chuẩn bị tiêm vaccine cho một mũi tiêm an toàn được điểm lại dưới đây. - Bài gốc: - Chuyên mục: Sức khỏe - Tác giả: Ban Sức khỏe - Ngày đăng: 18/10/2026 - Chủ đề: Vaccine COVID-19, Tiêm vaccine an toàn, Phản ứng phụ sau tiêm, Miễn dịch cộng đồng, Chuẩn bị trước khi tiêm - Thời gian đọc: 12 phút --- Từ ngày 8/3/2021, khi Việt Nam bắt đầu chiến dịch tiêm chủng với 204.000 liều vaccine đầu tiên ưu tiên cho nhân viên y tế tuyến đầu, hàng triệu người Việt đã lần lượt ra các điểm tiêm.[5] Tuy vậy, mỗi lần chuẩn bị đi tiêm, nhiều người vẫn băn khoăn: mũi này thực sự mang lại gì, phản ứng nào là bình thường và cần chuẩn bị những gì. Trước hết là con số mà người cao tuổi nên nhớ. Phân tích của Bộ Y tế Israel trên 1,1 triệu người từ 60 tuổi cho thấy mũi 4 giúp giảm nguy cơ nhiễm bệnh gấp 2 lần và giảm diễn biến nặng gấp 4 lần so với người chỉ tiêm đủ ba mũi. Con số này nói lên một điều đơn giản: lợi ích tiêm vaccine COVID-19 không dừng lại ở hai mũi đầu tiên, mà tiếp tục tăng lên theo từng liều nhắc lại. ## Lợi ích tiêm vaccine COVID-19 Vaccine là chế phẩm sinh học giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động.[1] Sau khi được đưa vào cơ thể, nó kích hoạt hệ miễn dịch học cách nhận diện virus gây bệnh, tạo kháng thể và ghi nhớ để phản ứng nhanh khi gặp lại. Nói cách khác, mũi tiêm không đưa virus sống gây bệnh vào người, mà giống như một buổi tập dượt cho hệ phòng thủ của cơ thể. Hiệu quả của cách tập dượt này đã được kiểm chứng trong các thử nghiệm giai đoạn III, khi một số vaccine COVID-19 chứng minh khả năng ngăn ngừa nhiễm bệnh có triệu chứng lên tới 95%.[3] Tuy nhiên, mức bảo vệ không xuất hiện ngay. Sau mũi đầu tiên, cần ít nhất 14 ngày vaccine mới bắt đầu phát tác dụng và mức bảo vệ còn rất thấp. Đến từ một tháng sau mũi thứ hai, hiệu quả bảo vệ đạt tối ưu, khoảng 60-90% tùy loại vaccine. Theo Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, 90% người tiêm đã sinh kháng thể chỉ sau một tháng kể từ mũi đầu tiên. Lợi ích tiêm vaccine COVID-19 không chỉ dừng ở việc tránh nhiễm bệnh. Trong một nghiên cứu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ theo dõi hơn 11 triệu người, những ai tiêm đủ hai liều Pfizer hoặc Moderna có nguy cơ tử vong do các nguyên nhân khác chỉ bằng một phần ba so với người chưa tiêm. Tỷ lệ tử vong không liên quan COVID-19 ở nhóm đã tiêm là 0,35 trên 100 người mỗi năm, trong khi nhóm chưa tiêm là 1,11. Đây là lợi ích ít người biết đến: cơ thể được bảo vệ tốt hơn cả trước những bệnh lý khác. Người cao tuổi hưởng lợi rõ rệt nhất. CDC Mỹ ghi nhận người từ 65 tuổi trở lên chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của đại dịch, chiếm hơn 50% số ca nhập viện trong khoảng tháng 10 đến tháng 12/2023. Vì thế, ngày 28/2/2024, Giám đốc cơ quan này đã phê duyệt cho nhóm tuổi trên được tiêm thêm một mũi mỗi năm. Tại Việt Nam, năm 2024 Bộ Y tế khuyến cáo ba nhóm cần tiêm nhắc lại: người từ 50 tuổi trở lên có bệnh nền, phụ nữ mang thai và những ai chưa tiêm mũi nào. Trẻ em cũng được hưởng lợi theo cách riêng. Phó giáo sư Alex Cook, Trường Y tế Công cộng Saw Swee Hock, Đại học Quốc gia Singapore, cho biết việc tiêm chủng cho trẻ trên 12 tuổi vừa bảo vệ trẻ, vừa giảm nguy cơ lây nhiễm cho người già trong gia đình, giúp việc học ít bị gián đoạn và cha mẹ an tâm hơn. CDC Mỹ ước tính cứ một triệu trẻ 12-17 tuổi được tiêm sẽ ngăn ngừa 5.700 ca nhiễm, 215 ca nhập viện và 2 ca tử vong, trong khi số ca viêm cơ tim tối đa có thể xảy ra chỉ là 70. Mẹ mang thai còn truyền lợi ích sang cả đứa con chưa chào đời. Một nghiên cứu về kháng thể ở trẻ sơ sinh ghi nhận 78% trẻ trong nhóm được khảo sát có kháng thể kháng SARS-CoV-2 ngay khi mới sinh, và việc mẹ tiêm vaccine trước sinh là yếu tố liên quan mạnh đến việc trẻ có kháng thể lúc lọt lòng. Đến sáu tháng tuổi, 52% trẻ vẫn còn kháng thể này. Các chuyên gia khuyến nghị có thể bắt đầu tiêm cho trẻ từ sớm nhất sáu tháng sau sinh, vì lúc này kháng thể truyền từ mẹ bắt đầu suy giảm. Tầng lợi ích lớn hơn cả cá nhân là miễn dịch cộng đồng. Khi đủ nhiều người được bảo vệ, cả những người không thể tiêm chủng như trẻ sơ sinh, người già hay người suy giảm miễn dịch cũng được che chắn.[1] Với COVID-19, người ta thường nói đến ngưỡng 70-80% dân số được tiêm là mức đủ để ngăn chặn bệnh trước sự xuất hiện liên tục của biến chủng mới.[1] **Đọc thêm:** [Não mô cầu nguy hiểm ra sao và những lưu ý khi tiêm vaccine tại VNVC](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/nao-mo-cau-nguy-hiem-ra-sao-va) ## Cách chuẩn bị tiêm vaccine Một mũi tiêm suôn sẻ bắt đầu từ những việc nhỏ ở nhà. Trước ngày tiêm, người đi tiêm nên ăn uống đầy đủ và không đến điểm tiêm khi bụng đói, vì đói dễ gây mệt mỏi, ngất xỉu, nhất là với người sợ kim tiêm.[6] Trang phục nên đơn giản, thoải mái, ưu tiên áo ngắn tay để lộ bắp vai.[6] Khẩu trang đeo suốt quá trình tiêm và giữ khoảng cách với người xung quanh.[6] Giấy tờ là phần nhiều người hay quên. Bộ hồ sơ cần mang gồm chứng minh nhân dân hoặc căn cước công dân (với trẻ em là mã định danh), chứng nhận tiêm vaccine COVID-19 các mũi trước bằng giấy hoặc trên ứng dụng như Sổ sức khỏe điện tử, cùng sổ khám bệnh, giấy ra viện, đơn thuốc hay phiếu tiêm các vaccine khác dùng gần đây nếu có. Những giấy tờ này giúp bác sĩ xác định đúng liều nhắc lại và khoảng cách giữa các mũi. Ai đang điều trị bệnh nào đó, việc mang theo đơn thuốc còn giúp bác sĩ đánh giá thuốc đang dùng có ảnh hưởng gì đến mũi tiêm hay không. Quan trọng hơn cả giấy tờ là phần khai báo. Trước khi tiêm, người dân cần chủ động nói với nhân viên y tế về tình trạng sức khỏe hiện tại, tiền sử mắc bệnh, tiền sử dị ứng hoặc sốc phản vệ với thuốc, các thuốc đang sử dụng, tình trạng mang thai hay cho con bú, và các mũi vaccine đã tiêm gần đây.[6] Từ thông tin này, bác sĩ sẽ quyết định nên tiêm ngay, hoãn lại hay tiêm trong điều kiện theo dõi sát. Người có dị ứng nhẹ, chưa đến mức phản vệ, thường được xếp vào nhóm hoãn hoặc cẩn trọng và nên đến bệnh viện để tiêm, nơi có đủ phương tiện xử trí nếu xảy ra sự cố.[2] Nhiều người lo lắng và muốn làm xét nghiệm dị ứng trước. Tuy nhiên, Bộ Y tế Việt Nam, Tổ chức Y tế Thế giới và Hiệp hội Tiêm chủng Hoa Kỳ đều không khuyến cáo làm test dị nguyên trước khi tiêm.[2] Lý do nằm ở hai điểm: test này không khẳng định được người tiêm có phản ứng với vaccine hay không, và cách test tiêm trong da khác với cách tiêm vào bắp vai mà nhà sản xuất hướng dẫn, nên kết quả không dùng được. Cách chuẩn bị tiêm vaccine đúng vẫn là khai báo trung thực tiền sử bệnh và dị ứng, để bác sĩ tự đánh giá. Về thời điểm, với liều nhắc lại cập nhật, khoảng cách tối thiểu là hai tháng kể từ mũi gần nhất. Người vừa hồi phục sau COVID-19 nên đợi ít nhất ba tháng. CDC Mỹ cho hay thời điểm lý tưởng là cuối tháng 10 hoặc sau đó, để mức bảo vệ cao nhất rơi vào giai đoạn dịch bùng mạnh. Cơ quan này cũng cho phép tiêm cùng lúc vaccine COVID-19 và vaccine cúm, theo nhận định của lãnh đạo Hiệp hội Y tế Quốc gia Hoa Kỳ rằng việc tiêm hai mũi cùng lúc không có vấn đề gì. Ai đang dùng thuốc hay có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi xếp lịch tiêm chung. Sau khi tiêm xong, việc cuối cùng của phần chuẩn bị là ngồi lại điểm tiêm đúng 30 phút để theo dõi. Trong ít nhất ba ngày đầu nên có người thân chăm sóc, quan sát.[6] Làm đủ các bước trên là cách chắc chắn nhất để tiêm vaccine an toàn. ![Bàn gỗ đặt ly nước nóng bốc khói, bát cháo gà xé, khẩu trang vải, áo gấp, tập hồ sơ trơn và chậu cây nhỏ cạnh cửa sổ](https://chucmungnammoi.com/covers/loi-ich-tiem-vaccine-covid-19-minh-hoa-1-tv1ekx-1200x800.webp) *Ảnh minh họa* ## Rủi ro vaccine COVID-19 Phản ứng sau tiêm phần lớn là dấu hiệu hệ miễn dịch đang làm việc.[1] Phổ biến nhất là đau tại chỗ tiêm: khoảng 70-80% người tiêm cảm thấy đau cánh tay kèm mẩn đỏ, sưng nhẹ. Biện pháp giảm phản ứng phụ vaccine ở mức này rất đơn giản, là áp khăn mát, sạch lên chỗ sưng và vận động cánh tay nhẹ nhàng. Ớn lạnh và sốt trên 38 độ C cũng thường xảy ra sau một thời gian ngắn kể từ lúc tiêm, là kết quả hệ miễn dịch được kích hoạt; lúc này nên mặc quần áo thoáng, uống nhiều nước và nghỉ ngơi. Một số phản ứng ít gặp hơn nhưng vẫn trong giới hạn bình thường. Khoảng 30% người tiêm vaccine Pfizer hoặc Moderna bị đau đầu sau liều đầu hay liều hai, còn chóng mặt xuất hiện phổ biến trong tháng đầu sau tiêm. Buồn nôn chủ yếu đến sau liều thứ hai, với tỷ lệ gấp đôi liều đầu, nhưng không kéo dài. Khoảng một trên mười người tiêm vaccine Moderna bị sưng hạch bạch huyết dưới cánh tay, do các hạch hoạt động quá mức để tạo kháng thể. Những triệu chứng này thường tự hết trong vài ngày; nếu kéo dài hoặc nặng dần, nên liên hệ cơ sở y tế nơi tiêm. Nghiêm trọng hơn là các biến cố hiếm gặp, mà người tiêm cần biết để nhận ra sớm. Sốc phản vệ thường xảy ra trong vòng 30 phút sau tiêm, với dấu hiệu nổi mề đay, phù nhanh, khó thở, tụt huyết áp hoặc ngất. Đây chính là lý do mọi người phải ở lại điểm tiêm nửa giờ sau mũi. Chứng giảm tiểu cầu huyết khối miễn dịch, một biến cố nặng hiếm gặp, thường xuất hiện từ bốn đến 28 ngày sau tiêm, và phụ nữ dưới 50 tuổi cần đặc biệt lưu ý nguy cơ này. Với vaccine AstraZeneca, Cơ quan Dược phẩm châu Âu ghi nhận 833 ca hội chứng Guillain-Barré trên tổng số 592 triệu mũi tiêm tính đến cuối tháng 7, xếp vào nhóm tác dụng phụ rất hiếm gặp. Cơ quan này nhấn mạnh lợi ích của vaccine vẫn vượt xa rủi ro, đồng thời đưa chứng rối loạn thần kinh hiếm gặp trên vào danh sách tác dụng phụ của vaccine AstraZeneca. Cần nhớ rằng nguy cơ đông máu khi tiêm không cao bằng nguy cơ đông máu khi nhiễm COVID-19, và khả năng viêm cơ tim sau vaccine Pfizer cũng thấp hơn khi nhiễm virus thật. Dưới đây là những dấu hiệu cần liên hệ cơ sở y tế ngay sau tiêm:[6] Sốt cao liên tục 39 độ C không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt.[6] Tê quanh môi hoặc lưỡi. Phát ban, tím tái, chảy máu dưới da. Ngứa, nghẹn họng, khó nói. Nổi mề đay, phù nhanh, khó thở, ngất xỉu trong vòng 30 phút đầu, cần xử trí cấp cứu tại chỗ. Ai từng bị sốc phản vệ sau mũi đầu tiên thì không nên tiêm tiếp liều hai, theo khuyến cáo của cơ quan y tế Hoa Kỳ. Người tiêm lần đầu cần đặc biệt coi trọng 30 phút theo dõi, vì hầu hết phản ứng nặng xuất hiện trong khung thời gian này. Cuối cùng, vài việc nhỏ giúp những ngày sau tiêm bớt khó chịu. Nên uống nhiều nước, bổ sung nước trái cây giàu vitamin C, tránh rượu bia và đồ uống chứa caffeine cả trước lẫn sau tiêm. Về việc tắm, chưa có nghiên cứu hay báo cáo nào cho thấy tắm sau tiêm gây nguy hiểm; tắm nước nóng còn giúp cơ thể thư giãn, chỉ cần tránh chà xát mạnh vùng tiêm, không ngâm lâu, và lau khô người, sấy khô tóc để tránh nhiễm lạnh khi cơ thể đang sốt. Trẻ em vừa tiêm không nên chơi thể thao cường độ cao ngay, theo khuyến nghị của phó giáo sư Alex Cook, người cho biết ông không cho con tham gia thể thao trong hai tuần sau mũi tiêm. Nếu ba ngày đầu trôi qua êm, phản ứng chỉ còn là cơn đau nhức nhẹ ở vai, thì mũi tiêm đã hoàn thành đúng nhiệm vụ của nó. Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/). ## Nguồn tham khảo 1. [Miễn dịch cộng đồng là gì? Vai trò và cách hình thành](https://vnvc.vn/mien-dich-cong-dong/) (vnvc.vn) 2. [Cần test dị ứng trước tiêm vaccine Covid-19?](https://vnexpress.net/can-test-di-ung-truoc-tiem-vaccine-covid-19-4333785.html) (vnexpress.net) 3. [Vắc-xin COVID-19](https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%AFc-xin_COVID-19) (Wikipedia) 4. [Hệ miễn dịch](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%87_mi%E1%BB%85n_d%E1%BB%8Bch) (Wikipedia) 5. [Tiêm chủng ngừa COVID-19 tại Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/Ti%C3%AAm_ch%E1%BB%A7ng_ng%E1%BB%ABa_COVID-19_t%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Nam) (Wikipedia) 6. [Sau khi tiêm vắc xin có được tắm không - Những điều không nên bỏ qua trước và sau tiêm!](https://medlatec.vn/tin-tuc/sau-khi-tiem-vac-xin-co-duoc-tam-khong--nhung-dieu-khong-nen-bo-qua-truoc-va-sau-tiem-s121-n25490) (medlatec.vn) 7. [Chuyên gia nói về lợi ích tiêm vaccine Covid-19 cho trẻ em](https://vnexpress.net/chuyen-gia-noi-ve-loi-ich-tiem-vaccine-covid-19-cho-tre-em-4374086.html) (vnexpress.net) --- *Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.*