# Lịch sử Ngày Nhà giáo Việt Nam và câu hỏi vì sao lại đúng 20/11

> Lịch sử Ngày Nhà giáo Việt Nam không bắt đầu từ Quyết định 167-HĐBT năm 1982: con số 20/11 đã đi qua hội nghị quốc tế 1957 với 57 nước, rồi lễ kỷ niệm đầu tiên tại Nhà hát Nhân dân ở Hà Nội năm 1958.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/lich-su-ngay-nha-giao-viet-nam>
- Chuyên mục: Học & lớn lên
- Tác giả: Ban Học & lớn lên
- Ngày đăng: 19/11/2026
- Chủ đề: Hiến chương các nhà giáo, FISE, Tôn sư trọng đạo, Quyết định 167-HĐBT
- Thời gian đọc: 9 phút

---

Ngày 28/9/1982, Hội đồng Bộ trưởng, nay là Chính phủ, ban hành Quyết định số 167-HĐBT, lấy ngày 20/11 hằng năm làm Ngày Nhà giáo Việt Nam. Nhưng lịch sử Ngày Nhà giáo Việt Nam không mở ra ở văn bản ấy.[1] Con số 20/11 đã có trước đó 25 năm, do một hội nghị quốc tế ở Vácsava quyết định, và Việt Nam đón ngày lễ này từ năm 1958.

Câu trả lời cho câu hỏi ngày 20/11 từ đâu mà có nằm ở một tổ chức của giáo giới tiến bộ thế giới, thành lập tại Paris tháng 7/1946. Công đoàn Giáo dục Việt Nam vào tổ chức này năm 1953.[1] Còn vì sao hội nghị năm 1957 chọn đúng ngày 20/11 thì đến nay chưa có ghi chép nào nói rõ; bài này nói thẳng chỗ trống ấy thay vì đoán bừa.

Ngày Nhà giáo Việt Nam là ngày tôn sư trọng đạo, tôn vinh những người hoạt động trong ngành giáo dục. Với học sinh, sinh viên và cả người đã ra trường từ lâu, đó là dịp nhớ lại một thầy cô đã dạy mình điều gì. Với người trong nghề, đó là ngày được nhìn lại chính công việc mình làm hằng ngày.[1]

## Nguồn gốc Ngày Nhà giáo Việt Nam

Tháng 7/1946, tại Paris, Liên hiệp quốc tế các công đoàn giáo dục ra đời, viết tắt là FISE.[1] Tổ chức này thành hình chỉ một năm sau Chiến tranh thế giới thứ hai, khi nhiều nước châu Âu còn đang dựng lại trường học từ đống đổ nát.

Trụ sở FISE đặt ở Paris nhưng không ở yên đó lâu. Năm 1952, tổ chức bị trục xuất khỏi Paris và phải chuyển sang khu vực Liên Xô ở Viên. Tháng 2/1956, tổ chức bị trục xuất thêm một lần nữa. Hai lần mất trụ sở trong bốn năm cho thấy một hiệp hội nghề nghiệp của giáo viên cũng bị cuốn vào cuộc đối đầu giữa các khối sau chiến tranh.

Năm 1949, tại hội nghị ở Vácsava, thủ đô Ba Lan, FISE soạn Hiến chương các nhà giáo gồm 15 chương.[1] Nội dung chính là đấu tranh chống nền giáo dục tư sản, phong kiến; bảo vệ quyền lợi người dạy, đồng thời đề cao trách nhiệm và vị trí của nghề dạy học. Tháng 8/1954, tổ chức quốc tế này thông qua văn bản 15 chương ấy.

Hiến chương, nói đơn giản, là văn bản các nước thành viên cùng cam kết đối xử với một nghề theo chuẩn chung. Nó gần với một bản thỏa ước lao động tập thể, nhưng người được bảo vệ là cả một nghề chứ không phải một cá nhân. Nhờ văn bản này, chuyện một nhà giáo bị trả lương thấp hay bị sa thải tùy tiện không còn là chuyện riêng của một nước, mà thành vấn đề các công đoàn giáo dục trên thế giới cùng theo dõi.

Ở Việt Nam, Công đoàn Giáo dục Việt Nam lập Ban Chấp hành lâm thời ngày 22/7/1951, tại Hội nghị Công đoàn Giáo dục toàn quốc ở Việt Bắc.[1] Hai năm sau, tại hội nghị FISE họp ở Viên, thủ đô nước Áo, tổ chức này được công nhận là thành viên chính thức và có đại diện tham gia Ban Chấp hành. Đoàn Việt Nam dự hội nghị do Thứ trưởng Nguyễn Khánh Toàn dẫn đầu.[1]

Từ chỗ đứng trong tổ chức, giáo giới Việt Nam bắt đầu tham gia các quyết định chung. Trong đó có quyết định quan trọng nhất với dịp lễ mà hàng chục triệu người Việt nay vẫn đón mỗi năm, một mốc lớn trong lịch sử Ngày Nhà giáo Việt Nam.

## Vì sao chọn đúng 20/11

Hội nghị FISE họp ở Vácsava từ ngày 26 đến ngày 30/8/1957.[1] Có 57 nước tham dự, trong đó có Việt Nam.[1] Chính hội nghị này quyết định lấy ngày 20/11 hằng năm làm ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo.[1] Nghĩa là ngày lễ không do một nước tự đặt, mà do 57 nước cùng thông qua để mọi nơi có chung một mốc kỷ niệm nghề dạy học.

Vì sao lại đúng ngày 20/11 chứ không phải một ngày khác trong năm? Đến nay chưa có ghi chép nào của tổ chức nói rõ. Người đọc nên cẩn thận với những lời giải thích suy đoán về con số này, vì chúng thường được kể như chuyện đã rõ ràng.

Điều chắc chắn là sau quyết định ấy, các nước thành viên lần lượt kỷ niệm vào ngày 20/11 hằng năm. Việt Nam bắt đầu đón ngày này từ năm 1958, tức chỉ một năm sau hội nghị Vácsava.

Cũng cần phân biệt hai tên gọi, vì nhiều người dùng lẫn. Ngày 20/11 của thế giới mang tên Quốc tế Hiến chương các nhà giáo, nhấn vào bản văn nghề nghiệp. Ngày 20/11 của Việt Nam mang tên Ngày Nhà giáo Việt Nam, nhấn vào người thầy.[1] Cùng một ngày, hai tầng ý nghĩa: một tầng quốc tế về quyền lợi nghề nghiệp, một tầng trong nước về tình thầy trò. Hiểu được điều này là hiểu được nửa còn lại của lịch sử Ngày Nhà giáo Việt Nam.

## Lần đầu tổ chức ở Việt Nam

Năm 1958, ngày lễ này lần đầu được tổ chức ở miền Bắc.[1] Lễ kỷ niệm diễn ra trọng thể tại Nhà hát Nhân dân, nay là Cung Văn hóa Hữu nghị, có đồng chí Trường Chinh cùng nhiều lãnh đạo Đảng và Chính phủ đến dự. Một ngày lễ của nghề dạy học được đón tiếp ở cấp cao nhất ngay từ lần đầu, đủ hiểu chính quyền thời đó coi trọng đội ngũ giáo viên đến mức nào.

Những năm sau, ngày 20/11 không dừng ở miền Bắc. Ngày lễ còn được tổ chức tại các vùng giải phóng ở miền Nam.[1] Hằng năm vào dịp kỷ niệm, cơ quan tiểu ban giáo dục thường xuất bản và phát hành tập san đặc biệt để cổ vũ tinh thần giáo giới vùng tạm chiếm và động viên giáo viên kháng chiến.[1] Một tập san thời ấy chính là cách gửi lời thăm tới những người thầy đang dạy học giữa chiến tranh, khi một quyển sách phát tới tay có khi quý hơn một [lời chúc](https://chucmungnammoi.com/loi-chuc) nói miệng.

Sau khi đất nước thống nhất, ngày 20/11 trở thành ngày truyền thống của ngành giáo dục Việt Nam.[1] Nghĩa là trước khi có tên gọi chính thức năm 1982, ngày này đã được kỷ niệm suốt hơn hai chục năm, từ miền Bắc đến các vùng giải phóng miền Nam. Đó là phần ít được kể nhất trong lịch sử Ngày Nhà giáo Việt Nam: một ngày hội chung của người làm nghề dạy học trong cả nước, hình thành từ chính thực tế kháng chiến chứ không từ một văn bản.

## Cách tổ chức theo Quyết định 167-HĐBT

Văn bản năm 1982 đặt tên cho ngày lễ và quy định luôn cả cách làm, phần thường bị bỏ qua khi kể lại. Từ tháng 10, trước ngày 20/11 hơn một tháng, các cấp chính quyền và đoàn thể cần họp xem xét tình hình đội ngũ giáo viên, thăm hỏi, gặp mặt thân mật, khen thưởng giáo viên có thành tích. Việc chuẩn bị diễn ra dài hơi như thế, không phải đến sát ngày mới chạy.

Một điểm trong quyết định nói thẳng: ngày lễ phải trang trọng và có ích thật, không chạy theo hình thức, không để việc tổ chức thành gánh nặng cho học trò và cha mẹ học sinh. Người soạn văn bản đã đoán trước nguy cơ một ngày tôn vinh thầy cô lại biến thành chuyện lo quà, lo tiền và lo chỗ ngồi của phụ huynh.

Quy định cũng dành cho nhà trường quyền sắp xếp lại lịch dạy và học trong ngày 20/11, để giáo viên được nghỉ và tham gia các hoạt động của nhà trường cùng địa phương.[1] Đó là lý do nhiều năm nay học sinh được nghỉ hoặc học nhẹ ngày 20/11, còn thầy cô có thời gian họp mặt với đồng nghiệp cũ.

Lễ kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam đầu tiên được tổ chức trọng thể trong cả nước, tại Hội trường Ba Đình, Hà Nội.[1] Kể từ mốc 20/11/1982 ấy, giáo giới Việt Nam có tên gọi riêng cho ngày hội của mình, còn giáo giới tiến bộ thế giới vẫn kỷ niệm theo tên cũ.

Nhìn vào cách quy định, có thể thấy một thước đo cho mọi lễ kỷ niệm về sau. Thầy cô có được nghỉ ngơi và được hỏi thăm thật hay không, học trò có phải gánh thêm chuyện gì hay không. Điều đáng nhớ nhất trong lịch sử ngày này có lẽ là chuyện một văn bản nhà nước đã phải dặn trước như thế, từ năm 1982.

## Nhớ nhanh

- Hội nghị FISE tháng 8/1957 tại Vácsava có 57 nước dự và quyết định lấy 20/11 làm ngày kỷ niệm chung; lý do chọn đúng ngày này chưa được ghi chép rõ.
- Hiến chương các nhà giáo gồm 15 chương được soạn năm 1949 tại Vácsava, Ba Lan.
- Miền Bắc kỷ niệm lần đầu ngày 20/11/1958; tên gọi Ngày Nhà giáo Việt Nam có từ Quyết định 167-HĐBT năm 1982.

Bài viết thuộc [Góc đọc Xuân](https://chucmungnammoi.com/tap-chi) của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

## Nguồn tham khảo

1. [Lịch sử ngày Nhà giáo Việt Nam](https://huaf.edu.vn/lich-su-ngay-nha-giao-viet-nam/) (huaf.edu.vn)
2. [World Federation of Teachers' Unions](https://en.wikipedia.org/wiki/World_Federation_of_Teachers%27_Unions) (Wikipedia)
