# Người trẻ vào lễ hội truyền thống đúng nếp để giữ gìn văn hóa > Bà Lê Thị Minh Lý, Phó Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa, từng chỉ ra điểm yếu trong quản lý lễ hội là chưa có cơ sở dữ liệu khoa học và không nên đánh đồng lễ hội với festival. Người trẻ muốn góp phần giữ gìn văn hóa Việt Nam, việc đầu tiên là hiểu đúng lễ hội và tham gia đúng nếp. - Bài gốc: - Chuyên mục: Phong tục - Tác giả: Ban Phong tục - Ngày đăng: 18/10/2026 - Chủ đề: Phong tục Việt Nam, Lễ hội truyền thống, Văn hóa cộng đồng - Thời gian đọc: 12 phút --- Tháng 11-2024, giữa lễ giỗ Bà Phi Yến ở Côn Đảo, 239 người dân và du khách nắm dây cùng kéo co trong tiếng reo hò. Cảnh ấy nói lên điều giản dị: lễ hội truyền thống chỉ thực sự sống khi có cộng đồng cùng vào hội. Lễ hội là loại hình di sản văn hóa phi vật thể lâu đời, gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng, giúp giáo dục truyền thống, tôn vinh công lao tiền nhân và phát huy bản sắc dân tộc.[1] Bà Lê Thị Minh Lý, Phó Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa, từng lưu ý không nên đánh đồng lễ hội với festival, bởi quản lý lễ hội lâu nay thiếu cơ sở dữ liệu khoa học.[4] Nhận định ấy đặt ra câu hỏi cho lớp trẻ: bước vào một hội, mình chuẩn bị gì, ứng xử ra sao để vừa trải nghiệm vừa góp phần giữ gìn văn hóa Việt Nam? Hiểu đúng hai chữ lễ hội là bước đầu tiên, trước cả chuyện chọn trang phục hay sắp lịch đi hội. ## Gốc rễ và ý nghĩa của lễ hội truyền thống Từ xưa, hội hè gắn chặt với đời sống nông nghiệp và tín ngưỡng thờ thần. Hầu hết các hội diễn ra vào mùa xuân và mùa thu, hai mùa đẹp nhất trong năm, cũng là lúc nhà nông rảnh rang để sum họp, tế lễ.[4] Hội nào cũng hướng tới một đối tượng thiêng cần suy tôn: có hội tạ ơn thần Sông, thần Núi, có hội tưởng nhớ những nhân vật lịch sử có công với nước. Số liệu thống kê năm 2009 cho thấy cả nước có 7.966 lễ hội, trong đó lễ hội dân gian chiếm 7.039 hội, tương đương 88,36%; còn lại là lễ hội lịch sử, lễ hội tôn giáo và một số ít hội du nhập từ nước ngoài.[4] Đến 31/12/2020, con số lễ hội truyền thống đã lên 8.274, cùng 297 lễ hội văn hóa, 18 lễ hội ngành nghề và 9 lễ hội có nguồn gốc nước ngoài. Hội hè dày đặc như vậy cho thấy nếp tế lễ, vui hội đã ăn sâu vào từng làng xã, từ Hà Nội, Bắc Ninh, Hà Nam, Hải Dương đến Phú Thọ. Gốc rễ ấy đã được công nhận ở tầm chính thức. Tính đến hết năm 2014, Việt Nam có 27 lễ hội được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, trong đó có Hội Gióng đền Phù Đổng và đền Sóc ở Hà Nội, hội Lim ở Bắc Ninh, Lễ hội Cầu Ngư ở Khánh Hòa và Lễ hội Roóng Poọc của người Giáy ở Sa Pa, Lào Cai.[4] Danh sách trải khắp ba miền, chứng tỏ giá trị của lễ hội không thuộc về một vùng riêng nào. Ý nghĩa nằm ở từng việc làm trong hội. Phần lễ là hệ thống hành vi biểu hiện sự tôn kính của con người với thần linh; phần hội là sinh hoạt văn hóa, nghệ thuật xuất phát từ nhu cầu của cộng đồng. Tại lễ hội truyền thống Đền Trần Thương, người ta tôn vinh Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, thể hiện đạo lý Uống nước nhớ nguồn, đồng thời lấy đó làm dịp giáo dục truyền thống yêu nước, ý chí tự lực, tự cường cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Nhiều hội khác cũng mang câu chuyện riêng đáng nhớ. Lễ hội truyền thống Đình Chèm ở Hà Nội diễn ra hằng năm nhằm tri ân những chiến binh hy sinh vì đất nước, thờ Đức Hy Khang thiên vương Lý Ông Trọng, người làng Chèm từng làm quan thời Hùng Vương và An Dương Vương. Lễ hội Nữ tướng Lê Chân lại nhắc đến người con gái nhập quân khởi nghĩa Hai Bà Trưng mùa xuân năm 40, được phong Thánh Chân công chúa, Trấn Đông Đại tướng quân, sau tuẫn tiết khi chống quân Nam Hán và được suy tôn là Thành Hoàng, Thánh Mẫu. Với người trẻ, hiểu sâu gốc gác là điều kiện đầu tiên để giữ gìn và phát huy giá trị của lễ hội. Sách cẩm nang về lễ hội truyền thống Việt Nam nêu rõ: muốn gìn giữ, việc đầu tiên là biết và hiểu thật sâu gốc gác, nguồn cội của chúng. Biết vì sao có phần lễ, vì sao rước kiệu, vì sao tế thần, người trẻ vào hội sẽ không coi đó chỉ là một ngày chụp ảnh hay ăn chơi, mà thấy mình đang nối một sợi dây từ đời trước sang đời sau. ## Cách tham gia lễ hội truyền thống đúng nếp Một bạn trẻ lần đầu đi hội chùa, nhìn thấy người cài tờ tiền lên tay tượng. Bạn ấy tự nhắc mình không làm theo, mà đặt tiền công đức vào hòm đúng nơi quy định. Việc làm nhỏ ấy không phải do sợ ai chê, mà là trách nhiệm được ghi rõ trong Điều 8 Thông tư 15/2015/TT-BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về tổ chức lễ hội. Văn bản này áp dụng cho cả tổ chức, cá nhân Việt Nam lẫn tổ chức, cá nhân nước ngoài liên quan đến hoạt động tổ chức lễ hội tại Việt Nam.[3] Theo Điều 8, người vào hội phải thực hiện đúng nội quy của Ban Tổ chức; tiền công đức, tiền lễ, tiền giọt dầu đặt đúng nơi quy định; không ném, thả tiền xuống giếng, ao hồ, không cài tiền lên tay tượng, tay Phật và tránh mọi hành vi phản cảm. Trang phục và lời nói cũng nằm trong nếp đó. Người vào hội cần mặc trang phục đẹp, lịch sự, phù hợp với thuần phong mỹ tục; ứng xử có văn hóa, không nói tục, không xúc phạm tâm linh làm ảnh hưởng xấu tới không khí trang nghiêm của lễ hội. Ngoài ra, người tham dự phải bảo đảm trật tự, an ninh, giữ gìn vệ sinh môi trường, thắp hương, đốt vàng mã theo quy định của Ban Tổ chức và Ban Quản lý di tích, không đổi tiền hưởng chênh lệch giá trong khu vực di tích. Cần tách bạch ba thứ thường bị trộn lẫn. Phong tục là việc cộng đồng cùng làm: dâng hương, rước kiệu, tổ chức trò chơi dân gian. Quan niệm là điều người ta tin, như tin việc thắp hương gửi lời cầu nguyện. Còn mê tín là phần gây hại hoặc tốn kém vô lý, và pháp luật đã cấm rõ: Thông tư 15/2015 cấm trong lễ hội các nội dung mê tín dị đoan như cúng khấn trừ tà ma, chữa bệnh bằng phù phép, lên đồng phán truyền, xem bói, xóc thẻ, truyền bá sấm trạng, phù chú, hay cầu lợi cho mình gây hại cho người khác bằng cách yểm bùa. Phân biệt được ba thứ ấy, người trẻ vừa giữ được nếp, vừa không bị kéo vào những chuyện tốn tiền vô lý. Trách nhiệm không dồn hết cho người vào hội. Theo Điều 11 của văn bản này, Ban Tổ chức phải giới thiệu ý nghĩa lịch sử của lễ hội và truyền dạy những giá trị tốt đẹp của dân tộc qua bảng, biển hướng dẫn cùng các hình thức tuyên truyền khác. Người trẻ nên đọc những bảng biển ấy trước khi vào khuôn viên di tích; hiểu chuyện mình đang chứng kiến, phần lễ mới thực sự thành phần hội. ![Một phụ nữ trẻ quay lưng cầm phong bì đỏ trước hộp gỗ có khe, cạnh người phụ nữ lớn tuổi](https://chucmungnammoi.com/covers/le-hoi-truyen-thong-minh-hoa-1-qsnzx1-1200x800.webp) *Ảnh minh họa* ## Người trẻ giữ gìn văn hóa bằng cách làm mới Bà Nguyễn Liên Hương, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu, từng chia sẻ: muốn di tích sống cùng thời đại, cần thu hút người trẻ vào công cuộc bảo tồn, bởi lớp trẻ am hiểu công nghệ lại có óc sáng tạo, đủ sức nghĩ ra cách làm mới để phát huy giá trị di tích. Lời ấy mở ra nhiều con đường cụ thể. Con đường đầu tiên là vào hội thật, học thật. Ở Điện Biên, nghệ nhân Vàng Văn Thức ở phường Mường Lay nhiều năm truyền dạy cho lớp trẻ phong tục, tập quán, làn điệu hát then và tiếng đàn tính của người Thái trắng, với mong muốn con cháu tiếp thu, phát triển và giữ tiếng hát then.[2] Bà Bạc Thị Luyện sáng lập Câu lạc bộ Hoa Ban Khuống Bản Em Mường Thanh, quy tụ 12 đội văn nghệ, trở thành nơi các điệu múa, làn điệu dân ca Thái được gìn giữ và truyền dạy để không bị mai một.[2] Câu lạc bộ văn hóa dân gian dân tộc Nùng thôn Ngoan B ở xã Chiêm Hóa, Tuyên Quang có 28 thành viên, sưu tầm, truyền dạy và biểu diễn các làn điệu dân ca, dân vũ đặc trưng của dân tộc Nùng như sli, lượn, hát giao duyên, đồng thời phục dựng lễ hội Lồng Tông và nghi lễ cưới hỏi. Qua các buổi sinh hoạt định kỳ, câu lạc bộ tạo sân chơi lành mạnh cho Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, và dự kiến ứng dụng công nghệ trong lưu giữ các làn điệu cổ.[5] Công nghệ cũng đang đổi chính cách đi hội.[3] Từ năm 2023, khách đi lễ hội Chùa Hương không còn mua vé giấy: khu thắng cảnh Hương Sơn chuyển sang bán vé điện tử và quét mã QR ngay tại cổng soát vé. Đầu năm 2025, nhiều hoạt động văn hóa ứng dụng công nghệ trở nên gần gũi, cuốn hút với người dân như Lễ hội Gò Đống Đa ở Hà Nội hay Lễ hội đền Trần ở tỉnh Hưng Yên. Người trẻ thành thạo điện thoại, mạng xã hội chính là nhóm hưởng lợi, và cũng là nhóm có thể giúp người lớn tuổi, người khách xa làm quen với những cách vào hội mới này. Quảng bá là một cách giữ gìn văn hóa truyền thống khác, không cần làm lớn. Một bài viết có kiểm chứng, một đoạn phim quay đúng nghi lễ, một lời giới thiệu chuẩn xác cho người bạn nước ngoài, đều là cách đưa lễ hội đến du khách trong và ngoài nước, thu hút du lịch văn hóa và tạo cơ hội kinh doanh, dịch vụ cho người dân địa phương. Giáo dục thế hệ trẻ về giá trị văn hóa, lịch sử, đạo đức của lễ hội cũng được nêu là một trong những giải pháp bảo tồn và phát triển lễ hội truyền thống. **Đọc thêm:** [Tổ chức đám cưới truyền thống từ dạm ngõ đến lễ lại mặt](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/to-chuc-dam-cuoi) ## Chọn hội theo vùng và mùa Lễ hội mỗi vùng miền mang đậm nét đặc trưng của chính vùng ấy, nên cách tham gia lễ hội truyền thống hay nhất là đi nhiều hội ở nhiều nơi. Mùa xuân có Hội [Giỗ Tổ Hùng Vương](https://chucmungnammoi.com/gio-to-hung-vuong) vào tháng 3 âm lịch nhằm tưởng nhớ công lao dựng nước của các vua Hùng; có lễ hội Chùa Hương, lễ hội lớn nhất và kéo dài nhất Việt Nam, thường kéo dài đến hạ tuần tháng 3 âm lịch. Vài mốc thời gian cụ thể giúp người trẻ chủ động xếp lịch. Lễ hội Đình Chèm tổ chức từ ngày 14 đến 16 tháng Năm âm lịch hằng năm.[4] Lễ hội Chùa Hương chính thức khai hội vào sáng mùng 6 tháng Giêng, năm 2023 là ngày 27/1, tại sân chùa Thiên Trù, với nghi thức thầy trụ trì chùa Hương đánh trống khai hội và dâng hương cầu nguyện quốc thái dân an; đỉnh cao của hội kéo dài từ sau [Tết Nguyên Đán](https://chucmungnammoi.com/tet-nguyen-dan) đến tháng Hai âm lịch. Ở miền Trung, lễ hội Cầu Ngư của ngư dân diễn ra khoảng tháng 3 âm lịch với nghi thức rước Ông Nam Hải, cúng tế thần linh phù hộ cho ngư dân ra khơi. Phía Nam, lễ giỗ Bà Phi Yến ở Côn Đảo (Bà Rịa-Vũng Tàu cũ) là lễ hội văn hóa dân gian tiêu biểu và lớn nhất trong năm của người dân nơi đây, đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia. Lễ giỗ Bà Phi Yến là một mô hình đáng để người trẻ quan sát: phần lễ gồm múa khai lễ, trống chiêng, dâng hương, chầu thỉnh bà, nghi thức tế lễ và đọc văn tế; phần hội lại có diễu hành đạp xe vì môi trường, hội thi kéo co với 239 người dân và du khách tham gia, các trò chơi dân gian như cờ người, đi cà kheo, hội thi làm bánh dân gian ba miền. Một du khách từ TP Hồ Chí Minh từng chia sẻ ấn tượng với màu sắc trang phục và sự chỉn chu của các nghi lễ ở đây. Vừa vào phần lễ, vừa chơi phần hội, người trẻ giữ nếp mà không thấy nặng nề. Ai chưa quen đi hội xa có thể bắt đầu từ hội gần nhà. Tại lễ hội Nữ tướng Lê Chân, ngoài nghi lễ còn có tái hiện Chợ quê, thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ và chương trình Canh hát cửa Đình. Chọn một hội tiêu biểu của mỗi miền để đi qua một năm, người trẻ sẽ tự thấy bức tranh văn hóa Việt Nam rộng và đa dạng đến nhường nào, và hiểu vì sao giữ gìn văn hóa truyền thống là việc của cả cộng đồng, không riêng của ai. Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/). ## Nguồn tham khảo 1. [Sẽ có cổng thông tin về Lễ hội truyền thống Việt Nam](https://infonet.vietnamnet.vn/se-co-cong-thong-tin-ve-le-hoi-truyen-thong-viet-nam-292442.html) (infonet.vietnamnet.vn) 2. [Đồng bào Thái ở Điện Biên giữ gìn văn hóa dân tộc](https://chinhsachcuocsong.vnanet.vn/dong-bao-thai-o-dien-bien-giu-gin-van-hoa-dan-toc/66756.html) (chinhsachcuocsong.vnanet.vn) 3. [Phát triển văn hóa Việt Nam lên tầm cao mới](https://nhandan.vn/phat-trien-van-hoa-viet-nam-len-tam-cao-moi-post911250.html) (nhandan.vn) 4. [Lễ hội Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%85_h%E1%BB%99i_Vi%E1%BB%87t_Nam) (Wikipedia) 5. [Câu lạc bộ văn hóa dân gian dân tộc Nùng xã Chiêm Hóa gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống](https://chiemhoa.gov.vn/tin-tuc-su-kien/van-hoa/cau-lac-bo-van-hoa-dan-gian-dan-toc-nung-xa-chiem-hoa-gin-giu-va-phat-huy-ban-sac-van-hoa-truyen-thong-12886.html) (chiemhoa.gov.vn) 6. [Đặc sắc Lễ hội truyền thống giỗ Bà Phi Yến](https://dantocmiennui.baotintuc.vn/dac-sac-le-hoi-truyen-thong-gio-ba-phi-yen-post356670.html) (dantocmiennui.baotintuc.vn)