# Làm thế nào để duy trì thói quen đọc sách? Bài học 25 cuốn

> Vì sao có người đọc sách đều đặn hàng chục năm, còn đa số bỏ cuộc chỉ sau vài tuần? Làm thế nào để duy trì thói quen đọc sách có lời giải khi trung bình mất 66 ngày để một hành vi trở thành tự động.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/lam-the-nao-de-duy-tri-thoi-quen>
- Chuyên mục: Học & lớn lên
- Tác giả: Ban Học & lớn lên
- Ngày đăng: 19/10/2026
- Chủ đề: Thói quen đọc sách, Duy trì việc đọc, Nhật ký đọc sách, Kỹ năng đọc
- Thời gian đọc: 18 phút

---

Một cuốn sách mua về, đọc được ba mươi trang rồi nằm im trên kệ. Chuyện đó xảy ra với rất nhiều người, ở đủ mọi lứa tuổi. Người ta thường đổ cho thiếu thời gian, nhưng nguyên nhân sâu hơn nằm ở chỗ việc đọc chưa bao giờ kịp trở thành thói quen.

Ở Việt Nam, vấn đề không hề nhỏ. Năm 2013, Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch đưa ra thống kê: trung bình mỗi người Việt Nam một năm chỉ đọc 0,8 cuốn sách.[6] Nguồn này cũng ghi chú con số có thể chưa chính xác vì dựa trên điều tra chưa toàn diện.[6] Để so sánh, điều tra rộng rãi do trang Bustle.com công bố tháng 4-2018 cho thấy trung bình một người Mỹ đọc 12 cuốn sách mỗi năm, tính cả sách nói, sách điện tử và sách giấy.[6]

Làm thế nào để duy trì thói quen đọc sách là câu hỏi mà những người bỏ cuộc giữa chừng đều muốn có câu trả lời. Khoa học về thói quen đã trả lời bằng một con số: 66 ngày.

## Làm thế nào để duy trì thói quen đọc sách?

Nghiên cứu của nhà tâm lý học sức khỏe Phillippa Lally tại University College London theo dõi 96 người trong 12 tuần. Kết quả cho thấy trung bình mất 66 ngày để một hành vi đạt trạng thái tự động hóa. Tuy nhiên, mốc này không cố định cho mọi người: thời gian thực tế dao động từ 18 đến 254 ngày, tùy độ phức tạp của hành vi và tính cách cá nhân.

Đọc sách rơi vào khoảng giữa của dải ấy. Việc cầm sách lên đọc mười lăm phút mỗi tối không phức tạp như tập gym hay học ngoại ngữ. Với hành động đơn giản được lặp lại liên tục, khoảng 21 đến 66 ngày là có thể dần trở thành thói quen tự động. Người duy trì việc đọc mỗi tối đủ lâu sẽ thấy cầm sách lên trở thành nhu cầu tự nhiên.

Vì thế mới có chuyện quen thuộc: tuần đầu đọc rất hăng, tuần thứ hai bắt đầu lười, tuần thứ ba bỏ hẳn. Họ không thiếu ý chí. Họ chỉ dừng sớm hơn mốc mà não bộ cần để tiếp quản việc đọc. Hiểu được điều này, bài toán duy trì thói quen đọc sách chuyển từ chuyện khích lệ tinh thần sang chuyện sắp xếp. Người đọc cần chuẩn bị đúng ba điều kiện để việc đọc bám rễ nhanh hơn, thay vì chờ động lực đến.

## Vòng lặp của thói quen

Thói quen là chuỗi phản xạ có điều kiện do rèn luyện mà có, được coi như bản chất thứ hai của con người. Nó không sẵn có mà hình thành qua sinh hoạt và học tập mỗi ngày. Hành vi càng được lặp nhiều thì dấu vết trong não bộ càng sâu, phản ứng càng thành thạo. Nghiên cứu của Đại học Duke năm 2006 đăng trên Tạp chí Psychological Science Journal chỉ ra khoảng 40% hoạt động hàng ngày của con người là các thói quen. Nghĩa là phần lớn một ngày đi qua mà ta gần như không phải quyết định gì.

Cơ chế đằng sau là vòng lặp gồm ba phần: tín hiệu kích hoạt, hành động và phần thưởng. Tín hiệu là cái gợi ý não bộ bắt đầu, hành động là chính việc đọc, phần thưởng là cảm giác dễ chịu sau khi đọc xong. Khi chu trình lặp lại đủ nhiều lần, hạch nền trong não bộ tiếp quản, khiến hành vi diễn ra mà không cần nhiều nỗ lực ý chí.

Ba điều kiện giúp thói quen hình thành nhanh đã được chỉ rõ. Một là lặp lại mỗi ngày, vì tính liên tục quan trọng hơn cường độ. Hai là môi trường ổn định, với không gian và khung giờ cố định. Ba là phần thưởng nhanh, tạo cảm giác thành công. Thiếu bất kỳ điều nào, vòng lặp dễ đứt gãy giữa chừng.

Thử một thí nghiệm nhỏ: đặt cuốn sách gối đầu giường, đọc 10 phút ngay sau khi đánh răng mỗi tối, rồi gạch một gạch vào tờ lịch sau mỗi lần đọc xong. Sau khoảng hai tháng lặp lại, đến giờ là tay tự với lấy sách. Tờ lịch gạch gạch chính là phần thưởng thị giác nhỏ nhưng đủ để não ghi nhận lần đọc hôm nay đã hoàn tất.

Vòng lặp này cũng lý giải vì sao việc đọc hay đổ vỡ khi đổi hoàn cảnh: đi công tác, chuyển nhà, đổi ca làm việc. Tín hiệu cũ biến mất, hành động không còn chỗ neo. Người ta tưởng mình mất ý chí, trong khi thực ra chỉ mất tín hiệu.

Thói quen còn hình thành sớm hơn nhiều người nghĩ. Nghiên cứu của Đại học Brown cho thấy nhiều thói quen được hình thành từ khoảng tuổi lên chín nhờ bắt chước cha mẹ, qua hệ thống tế bào thần kinh gương cho phép trẻ nhỏ học theo hành vi của người lớn. Cha mẹ không cầm sách lên thì con cũng khó cầm sách lên.[6]

![Trên bàn gỗ có cuốn sổ mở trang trắng, cây bút, cuốn sách đóng và ly nước, ánh sáng từ cửa sổ chiếu vào](https://chucmungnammoi.com/covers/lam-the-nao-de-duy-tri-minh-hoa-1-djinct-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Chọn giờ và chỗ cố định

Điều kiện môi trường ổn định là phần dễ làm nhất, vì người đọc tự quyết được. Đây là bước đầu tiên trong lời giải cho câu hỏi làm thế nào để duy trì thói quen đọc sách. Cách làm là chọn thời gian đọc cố định trong ngày. Người đọc đặt đồng hồ báo trước khung giờ đọc, dù định đọc 30 phút hay 3 tiếng, để cải thiện tập trung và tránh sao lãng.[4] Chiếc đồng hồ đặt cạnh cuốn sách còn là tín hiệu kích hoạt cho vòng lặp thói quen. Ai từng hỏi làm thế nào để duy trì thói quen đọc sách rồi bỏ cuộc vì bận, thì khung giờ cố định chính là chỗ bắt đầu.

Không gian cũng cần được chọn chứ không để ngẫu nhiên. Thư viện với sự yên tĩnh giúp việc đọc dễ dàng và thú vị hơn, trong khi một góc bàn quen thuộc ở nhà cũng đủ tạo nếp nếu mỗi tối đều ngồi đúng chỗ đó.[4]

Ở Australia, học sinh tiểu học có 30 phút đọc sách ở trường mỗi ngày và khoảng 20 phút đọc ở nhà với bố mẹ mỗi tối.[1] Hai khung giờ cố định này là lý do các em duy trì được việc đọc mà không cần ai nhắc: trường đọc một khung, nhà đọc một khung, cả tuần đều như vậy.

Ở Việt Nam cũng có gia đình làm được điều tương tự. Chị Phạm Cẩm Vân ở Hà Nội rèn thói quen đọc sách cho con từ lúc bé 1 tuổi, bắt đầu với truyện cho bé rồi mở rộng đa dạng thể loại. Mỗi tối trước khi đi ngủ, mẹ con đọc khoảng 15-20 phút, đủ đọc 1-2 quyển truyện nhỏ.[3] Về sau, con chị đã bắt đầu tự xem sách.[3] Việc đọc trước khi ngủ theo chị còn kích thích trí tưởng tượng, giúp trí não phát triển.[3] Đúng khung giờ, đúng chỗ ngồi, số trang vừa đủ: gia đình này vô tình làm tròn cả ba điều kiện của vòng lặp thói quen.

Tính liên tục quan trọng hơn cường độ, nghĩa là đọc 15 phút mỗi ngày đều đặn có giá trị hơn đọc ba tiếng rồi nghỉ cả tuần. Người bận rộn không nên chờ ngày rảnh mới đọc, vì ngày rảnh không phải khung giờ cố định. Mười phút trước giờ ngủ, cùng một chỗ ngồi, mỗi tối không nghỉ, sẽ đưa việc đọc qua mốc 66 ngày nhanh hơn mọi kế hoạch tham vọng.

**Đọc thêm:** [Kỹ năng giải quyết vấn đề: quy trình, công cụ và thói quen rèn mỗi ngày](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/ky-nang-giai-quyet-van-de)

## Chọn sách đúng gu

Sai lầm khiến nhiều người bỏ cuộc nằm ở khâu chọn sách: họ gượng đọc những cuốn đang bán chạy hay được khen nhiều, trong khi gu đọc của mình nằm ở chỗ khác. Câu hỏi làm thế nào để duy trì thói quen đọc sách vì thế có thêm một đáp án ít ai ngờ: chọn đúng cuốn đầu tiên, quan trọng không kém việc chọn giờ đọc. Với người đi làm, cách chọn hợp lý là theo hai mục đích. Một là mua vì sở thích, vì đọc cái mình giỏi hoặc thích sẽ khiến nội tâm an tĩnh hơn.[2] Hai là chọn sách theo nhu cầu ứng dụng: gặp vấn đề gì trong công việc thì tìm sách liên quan để học có hệ thống, vừa học vừa thực hành.[2]

Thử đặt trường hợp một nhân viên đang khó quản lý thời gian của mình. Thay vì đọc theo danh sách bán chạy, người này tìm đúng một cuốn về chủ đề đó, đọc xong áp dụng được ngay. Việc đọc có mục đích như vậy gắn bó với sách hơn là gượng đọc theo trào lưu, vì mỗi trang đọc ra đều trả lời được một câu hỏi mà người đọc đang có thật.

Với trẻ, nguyên tắc tương tự nhưng quan trọng hơn. Thầy cô ở Australia khuyên phụ huynh không nên ép trẻ đọc thể loại không hứng thú, vì mỗi thể loại có giá trị riêng và gu đọc sẽ thay đổi theo thời gian, nên để trẻ tự chọn để khơi dậy đam mê.[1] Với trẻ hiếu động hoặc không thích sách, thậm chí xé sách, cha mẹ trước tiên hãy kiên trì và chọn sách theo sở thích của con, như sách về ô tô hay động vật.[3]

Cách chọn sách cho con của anh Dương Quốc Tuấn ở TP Thủ Đức, TPHCM là một ví dụ cụ thể: cần căn cứ độ tuổi, giới tính và sở thích của con.[5] Bố mẹ nên đọc sách trước để chuẩn bị phần đọc hấp dẫn, dùng ngôn ngữ cơ thể, thiết lập không gian đọc thoải mái như đọc trong lều hay trùm chăn.[5] Sau đó, khi đọc xong, hỏi lại nội dung và đóng vai nhân vật cùng con.[5] Cách làm này vừa đảm bảo sách đúng gu, vừa biến buổi đọc thành trò chơi có phần thưởng.

Cũng không nhất thiết mua sách đắt tiền hay đang được quảng bá rầm rộ; có thể săn sách giảm giá nhưng phải xem trước nội dung, và nếu thấy chưa phù hợp độ tuổi thì cất đợi khi con đủ lớn.

![Một người đàn ông ngồi trên sàn đọc sách bên lều vải và kệ sách trong ánh sáng chiều dịu nhẹ](https://chucmungnammoi.com/covers/lam-the-nao-de-duy-tri-minh-hoa-2-mdtxru-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Giấy hay màn hình

Phương tiện đọc cũng là một phần của câu trả lời cho bài toán duy trì thói quen đọc sách, vì hoàn cảnh của mỗi người khác nhau. Sách điện tử là quyển sách được xuất bản và phát hành cho các thiết bị kỹ thuật số, đọc được trên máy đọc sách chuyên dụng hoặc bất kỳ thiết bị nào có màn hình như điện thoại, máy tính bảng. Từ những năm 2000, việc mua và đọc sách điện tử chuyển mạnh sang môi trường Internet nhờ giá thường thấp hơn và kho sách phong phú. Loại sách này cho phép tải hàng nghìn cuốn trên một thiết bị nhỏ gọn, thay đổi cỡ chữ, điều chỉnh đèn nền, tích hợp sẵn từ điển để tra từ khó. Nó không bị ảnh hưởng bởi thời tiết và tiết kiệm chi phí so với sách in.

Tuy nhiên, sách điện tử có nhược điểm riêng: cần sạc pin nên việc đọc có thể bị gián đoạn, màn hình gây mỏi mắt nếu đọc lâu, và một số loại chỉ hiển thị hình ảnh đen trắng. Trong khi đó, sách giấy mang lại giá trị thẩm mỹ và xúc giác mà màn hình không sánh bằng, từ cảm giác cầm sách, lật trang đến mùi giấy. Sách giấy không lo hết pin và hạn chế tác động xấu đến mắt hơn so với đọc màn hình lâu dài. Đổi lại, sách giấy cồng kềnh khi mang theo, cần nơi lưu trữ và đòi hỏi nơi đọc có ánh sáng tốt, nên khó đọc ban đêm hay chỗ thiếu sáng.

Người thường xuyên di chuyển có thể nghe sách nói, mang theo ít nhất một cuốn sách hoặc đọc sách điện tử trong giờ nghỉ.[4] Còn người đọc tối tại nhà một chỗ có thể giữ sách giấy để tận hưởng cảm giác lật trang. Chọn đúng phương tiện theo hoàn cảnh giúp việc đọc bớt vướng mắc, và bớt vướng mắc chính là giữ cho vòng lặp thói quen chạy tròn.

**Đọc thêm:** [Rửa bát đúng cách, bỏ 4 thói quen khiến bát đũa càng rửa càng bẩn](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/rua-bat-dung-cach)

## Đọc để dùng và tự thưởng

Phần thưởng trong vòng lặp thói quen không nhất thiết là món quà lớn. Đối với người lớn, phần thưởng bền nhất đến từ việc dùng được cái mình đọc. Đọc sách hiệu quả cần trải qua giai đoạn đọc sách, ghi nhớ và chỉnh lý, tư duy, đánh giá, rồi biến nó thành tri thức của chính mình, chứ đừng chỉ chọn những khoảng thời gian vụn vặt để đọc cho xong.[2]

Động tác cốt lõi của việc đọc sách là ứng dụng: khi áp dụng được nội dung sách vào việc thực tế, nên tự thưởng cho bản thân một món ăn hay món đồ mình thích để khích lệ việc đọc tiếp.[2] Ai đó vừa đọc xong một cuốn về thuyết trình, áp dụng ngay một kỹ thuật vào buổi họp tuần sau, rồi tự thưởng một bữa ăn ngon. Phần thưởng nhanh như vậy tạo cảm giác thành công, đúng điều kiện thứ ba trong ba điều kiện giúp việc đọc trở thành thói quen.

Cách làm này cũng giải quyết được một nỗi ngại phổ biến của người đi làm. Xã hội hối hả khiến lòng người nóng vội, thời gian bị chia cho giải trí và chuyện riêng tư của người khác. Nhiều người còn lo mất ngủ nên không thể tĩnh lại để đọc.[2] Khi đọc để dùng ngay, mỗi trang sách có kết quả nhìn thấy được.[6] Việc đọc trở thành đầu tư có lợi tức rõ ràng chứ không phải nghĩa vụ. Xét cho cùng, đọc để dùng là câu trả lời bền nhất cho người đi làm khi tự hỏi làm thế nào để duy trì thói quen đọc sách.

![Trên bàn gỗ có một cuốn sách đóng, đĩa bánh, cốc sữa và chậu cây nhỏ dưới ánh đèn vàng ấm](https://chucmungnammoi.com/covers/lam-the-nao-de-duy-tri-minh-hoa-3-vxni3z-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Cùng đọc với người khác

Một người đọc một mình dễ bỏ cuộc; một nhóm người đọc cùng nhau thì khó bỏ hơn. Tham gia câu lạc bộ sách để tìm động lực và niềm vui là cách cơ bản được nhắc tới khi nói về duy trì thói quen đọc sách. Buổi thảo luận định kỳ chính là tín hiệu kích hoạt thêm một lớp: đến hẹn là phải đọc xong, vì sẽ có người hỏi.

Việc được ghi nhận cũng có sức mạnh đáng kể. Trường học Australia phát cho mỗi học sinh một quyển nhật ký đọc sách, cha mẹ ghi nhận xét và ký tên sau mỗi cuốn, và đọc đủ 25 cuốn được thưởng một ngôi sao, giúp các em tự giác đọc mỗi đêm.[1] Ở Mỹ, một số trường thay bài tập về nhà bằng việc giao mỗi học sinh đọc sách ít nhất 20 phút mỗi tối.[6] Cha mẹ ký vào lịch đọc, cuối tuần học sinh đọc nhiều được thưởng, và thư viện mở cửa suốt hè.

Cấu trúc thưởng rõ ràng còn được đưa thành chương trình. Ở Australia, Thử thách đọc sách của Thủ hiến diễn ra từ tháng 4 đến tháng 9 hằng năm cho học sinh lớp dự bị tới lớp 10. Lớp dự bị đến lớp 2 được khuyến khích đọc 30 quyển, lớp 3 đến lớp 6 đọc 15 quyển, kết thúc được nhận chứng chỉ. Danh mục sách của chương trình được bổ sung mỗi năm và hiện có gần 20.000 quyển của hàng nghìn tác giả. Học sinh trung học ở nước này mỗi năm đọc 3 sách bắt buộc và khoảng 2 sách tự chọn, trung bình 5 quyển. Trong nước, từ năm học 2018-2019, học sinh cấp II Trường Lương Thế Vinh ở Hà Nội bắt buộc đọc 10 cuốn sách văn học một năm. Mục tiêu đếm được như vậy dễ duy trì hơn nhiều so với lời hứa chung chung đọc nhiều hơn.

Với gia đình có trẻ nhỏ, việc đọc cùng con có thể làm phong phú hơn bằng các gợi ý của tạp chí Parents. Có thể dùng sách nói, làm tấm gương đọc sách, trang trí góc đọc theo chủ đề con thích. Nội dung sách cũng được đưa ra cuộc sống, như đi xem heo thật nếu con thích truyện Ba chú heo con. Ngoài ra có thể đọc sách theo ngày kỷ niệm, đọc sách rồi xem phim chuyển thể, đọc đi đọc lại sách cho trẻ nhỏ. Cùng con nấu ăn theo công thức trong sách, lập câu lạc bộ thảo luận sách và tặng sách cũng là những cách làm được gợi ý. Khi đọc cho con, đừng chỉ đọc nội dung trên trang giấy mà sáng tạo, hỏi han, tương tác để kích thích trí tưởng tượng của trẻ.

Nhiều người nổi tiếng cũng là minh chứng cho khung giờ cố định và cường độ đọc bền bỉ. Warren Buffett khuyên hãy đọc 500 trang sách mỗi ngày để tích lũy kiến thức. Tony Robbins từng đọc khoảng 700 cuốn sách trong 7 năm về nhiều lĩnh vực. Không ai cần đọc theo mức đó, nhưng điểm chung của họ là đọc đều đặn, như một thành phần cố định trong ngày chứ không phải việc làm khi rảnh.

Còn với những gia đình lo con mê màn hình, báo Sài Gòn Giải Phóng từng ghi lại một cách làm đáng tham khảo: thay vì cấm, chị Thúy Nga ở TPHCM cho phép con xem tivi, chơi game với điều kiện phải đọc xong sách. Ban đầu chị cấp cho con một khoảng thời gian đọc nhất định rồi dần nâng lên. Chị cũng khuyên phụ huynh đừng cực đoan phủ nhận tivi hay game, mà nên dung hòa giữa đọc sách với các hoạt động giải trí khác của con. Điều kiện đọc xong mới được giải trí, xét cho cùng, chính là một phần thưởng đảo ngược vị trí: giải trí trở thành phần thưởng cho việc đọc.

## Điều mang theo được

Ghép lại, công thức giữ thói quen đọc sách bền gồm bốn mảnh: khung giờ cố định, sách đúng gu, phần thưởng nhanh và có người cùng đọc. Bốn mảnh này tương ứng với ba điều kiện giúp thói quen được hình thành nhanh, cộng thêm sức nặng của việc được ghi nhận. Nghiên cứu của Phillippa Lally cho biết cần kiên trì qua mức trung bình 66 ngày trước khi việc đọc tự chạy. Làm thế nào để duy trì thói quen đọc sách, xét đến cùng, là làm cho bốn mảnh ấy chạy đều mỗi ngày.

Còn một câu hỏi nhỏ mà mỗi người có thể tự đặt mỗi tối trước khi ngủ: hôm nay mình đã cầm sách lên chưa.

Câu hỏi ấy ngắn hơn mọi kế hoạch đọc sách dài tập, nhưng chính nó giữ cho vòng lặp thói quen không bị đứt, tối này rồi tối kia, cho tới ngày tay tự với lấy sách mà không cần ai nhắc.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

## Nguồn tham khảo

1. [Thói quen đọc sách của học sinh Australia](https://vnexpress.net/thoi-quen-doc-sach-cua-hoc-sinh-australia-4101786.html) (vnexpress.net)
2. [Không bồi dưỡng thói quen đọc sách, sớm muộn gì cũng hối hận](https://dansinh.dantri.com.vn/dien-dan-dan-sinh/khong-boi-duong-thoi-quen-doc-sach-som-muon-gi-cung-hoi-han-20200622174745000.htm) (dansinh.dantri.com.vn)
3. [Bí quyết rèn thói quen đọc sách cho con](https://znews.vn/bi-quyet-ren-thoi-quen-doc-sach-cho-con-post1384908.html) (znews.vn)
4. [Thay đổi thói quen đọc sách giống Bill Gates, Elon Musk, Mark Cuban... cuộc sống của bạn sẽ tuyệt vời hơn rất nhiều](https://cafebiz.vn/thay-doi-thoi-quen-doc-sach-giong-bill-gates-elon-musk-mark-cuban-cuoc-song-cua-ban-se-tuyet-voi-hon-rat-nhieu-20171228145544069.chn) (cafebiz.vn)
5. [Tạo thói quen đọc sách](https://www.sggp.org.vn/tao-thoi-quen-doc-sach-post621993.html) (sggp.org.vn)
6. [Đọc sách thay bài tập về nhà](https://tuoitre.vn/doc-sach-thay-bai-tap-ve-nha-20190116082040599.htm) (tuoitre.vn)
7. [Thói quen](https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%C3%B3i_quen) (Wikipedia)
8. [Viết bài văn nghị luận xã hội về một vấn đề cần giải quyết: "Làm thế nào để rèn luyện thói quen đọc sách cho học sinh?”](https://melodious.edu.vn/ren-luyen-thoi-quen-doc-sach-a94077.html) (melodious.edu.vn)
9. [Thói quen đọc sách : Sở thích đọc sách của dàn mỹ nhân đình đám: "Biểu tượng gợi cảm" thế giới sở hữu 430 đầu sách, người xây hẳn thư viện trong biệt thự](https://cafef.vn/thoi-quen-doc-sach.html) (cafef.vn)
10. [21 ngày hình thành thói quen: Cách trẻ xây dựng thói quen tích cực](https://teky.edu.vn/blog/21-66-ngay-hinh-thanh-thoi-quen-mua-he-va-cach-tre-xay-dung-thoi-quen-tich-cuc/) (teky.edu.vn)