Khám sức khỏe là gì và nốt phổi 7 mm của người không hút thuốc

Nhiều người Việt chỉ đến bệnh viện khi đã ốm, còn khám sức khỏe thì coi là chuyện của người dư dả. Một ca ở Bệnh viện FV cho thấy quan niệm ấy hụt ở đâu. Bà Cheng không hút thuốc, không có tiền sử gia đình và không có triệu chứng nào. Vậy mà một lần kiểm tra định kỳ kèm chụp CT phổi liều thấp phát hiện nốt phổi 7 mm.

Ba tháng sau khi tái khám, nốt ấy đã lớn gấp đôi lên khoảng 15 mm, sinh thiết xác nhận ung thư phổi không tế bào nhỏ. Ngày 2/6, bác sĩ Trung và ê-kíp cắt thùy phổi chứa khối u cho bà bằng robot da Vinci Xi trong khoảng 120 phút. Chỉ một ngày sau phẫu thuật, bà đi lại được và xuất viện sau ba đêm theo dõi.

Vậy khám sức khỏe là gì? Là quá trình bác sĩ kiểm tra cơ thể để tìm dấu hiệu hoặc triệu chứng của tình trạng y tế.^{22 Khám sức khỏe (Wikipedia)} Buổi khám thường mở đầu bằng hỏi tiền sử bệnh, rồi kiểm tra triệu chứng. Từ đó bác sĩ chẩn đoán, lập kế hoạch điều trị, và dữ liệu thu được trở thành một phần hồ sơ y tế.² Nói cách khác, bạn không cần đợi ốm mới đi khám, vì nhiều bệnh âm thầm tiến triển nhiều năm trước khi gây ra biểu hiện đầu tiên.

Định nghĩa khám sức khỏe

Khám sức khỏe là quá trình bác sĩ đánh giá toàn trạng cơ thể qua ba việc: khám lâm sàng, xét nghiệm cận lâm sàng và tư vấn chuyên môn. Khác với buổi khám bệnh thông thường, nơi bạn kể triệu chứng rồi bác sĩ tìm nguyên nhân, đây là quy trình có cấu trúc. Bác sĩ chủ động sàng lọc lần lượt từng hệ cơ quan, kể cả khi người khám thấy mình hoàn toàn khỏe mạnh.

Một người đi khám tổng quát sẽ trải qua ba bước. Trước hết là hỏi tiền sử: bệnh đã mắc, thuốc đang dùng, dị ứng, bệnh của gia đình. Tiếp theo là khám lâm sàng tổng quát: đo huyết áp, nhịp tim, nhịp thở; kiểm tra cân nặng, chiều cao, BMI, chỉ số cơ xương; đánh giá tổng thể tim mạch, hô hấp, tiêu hóa. Cuối cùng là cận lâm sàng: xét nghiệm máu thường gồm công thức máu, đường huyết, mỡ máu, chức năng gan thận; xét nghiệm nước tiểu đánh giá thận, bàng quang, vi khuẩn.

Tùy mục đích, danh mục mở rộng thêm. Chẩn đoán hình ảnh gồm X-quang, siêu âm, MRI, CT khi cần thiết, giúp phát hiện vấn đề về cơ xương, tim mạch, phổi và các cơ quan nội tạng. Buổi khám còn có thể gồm kiểm tra sức khỏe tâm thần: đánh giá căng thẳng, trầm cảm, lo âu, giấc ngủ, và tham vấn chuyên gia tâm lý nếu cần. Đây là phần hay bị bỏ qua dù ảnh hưởng trực tiếp đến ăn ngủ và huyết áp.

Cùng tên khám sức khỏe nhưng mỗi loại phục vụ một mục đích khác nhau. Khám định kỳ là kiểm tra thể chất trên người không có triệu chứng nhằm sàng lọc y tế.^{22 Khám sức khỏe (Wikipedia)} Việc này thường do bác sĩ nhi khoa, bác sĩ gia đình, trợ lý bác sĩ, y tá được chứng nhận hoặc nhà cung cấp chăm sóc chính thực hiện.² Khám trước tuyển dụng gồm các xét nghiệm sàng lọc đánh giá sự phù hợp của người lao động, nhằm giảm vắng mặt do bệnh tật, chấn thương nơi làm việc và bệnh nghề nghiệp.² Ngoài ra còn có khám tiền hôn nhân, khám cho trẻ em theo lịch tiêm chủng, khám lái xe theo quy định riêng.

Tuy nhiên, có một điều ít được nhắc cần nói thẳng. Một nghiên cứu tổng hợp của Cochrane cho thấy đi khám tổng quát hằng năm theo kiểu thông thường chưa giảm rõ rệt nguy cơ bệnh tật hay tử vong, thậm chí có thể dẫn đến chẩn đoán quá mức và điều trị quá mức.^{22 Khám sức khỏe (Wikipedia)} Chẳng ai vì thế mà bỏ khám; việc liên lạc thường xuyên với bác sĩ vẫn quan trọng.² Bài học rút ra là chọn danh mục cho hợp lý: giá trị lớn nhất nằm ở các sàng lọc có mục tiêu rõ như đo huyết áp, đường huyết hay tầm soát ung thư, chứ không phải gói càng đắt càng tốt.

Chuẩn bị trước khi khám quyết định chất lượng kết quả.

Bạn nên ghi lại tiền sử bệnh, dị ứng, thuốc đang dùng và mang theo kết quả xét nghiệm cũ. Ghi chú cả triệu chứng bất thường gần đây, thay đổi cân nặng, giấc ngủ, tâm trạng, cùng những câu hỏi định hỏi bác sĩ. Về phần cơ thể, uống đủ nước, tránh đồ uống có cồn hoặc caffein trước khi khám, nhịn ăn nếu cần cho xét nghiệm máu. Chuẩn bị kỹ giúp kết quả chính xác hơn và bác sĩ hiểu rõ tiền sử, triệu chứng của bạn. Bạn cũng tiết kiệm thời gian, tránh chi phí khám lặp lại và tăng hiệu quả tư vấn, điều trị nếu phát hiện bệnh lý.

Quy trình và tần suất

Ở Việt Nam, quy trình khám sức khỏe cho học sinh, sinh viên và người lao động được chuẩn hóa theo Thông tư 13/2013/TT-BYT. Người khám khai thông tin cá nhân, tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh tật của bản thân và gia đình.^{33 Thủ tục quy trình khám sức khỏe định kỳ theo thông tư 13 (medlatec.vn)} Sau đó là khám thể lực: đo chiều cao, vòng ngực, cân nặng, chỉ số BMI, nhiệt độ, mạch, huyết áp, nhịp thở.³ Tiếp đến, bác sĩ khám lâm sàng toàn diện theo các chuyên khoa và chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng bắt buộc.

Hồ sơ cần mang cũng được quy định rõ. Người khám định kỳ lần đầu xuất trình giấy khám chứng nhận sức khỏe khi tuyển dụng, kèm sổ khám định kỳ và một số kết quả khám chữa bệnh khác nếu có.^{33 Thủ tục quy trình khám sức khỏe định kỳ theo thông tư 13 (medlatec.vn)} Người khám đơn lẻ phải xuất trình thêm giấy chứng nhận của đơn vị đề nghị thăm khám.³

Nhiều người nhầm lẫn hai loại khám mang tên gần giống nhau. Gói khám sức khỏe tổng quát là dịch vụ cá nhân tự chọn và tự thanh toán, với danh mục mở rộng theo gói như nội khoa, mắt, răng, tai-mũi-họng, siêu âm, X-quang, xét nghiệm máu, nước tiểu.^{44 9 câu hỏi thường gặp khi mua gói khám sức khỏe tổng quát (vinmec.com)} Khám định kỳ theo Thông tư 13 thì là nghĩa vụ bắt buộc với học sinh, sinh viên và cả người lao động, do cơ sở giáo dục hoặc cơ sở sử dụng lao động tổ chức.

Tần suất tùy tuổi và công việc. Trẻ em nên kiểm tra sức khỏe 6–12 tháng một lần, kèm tiêm chủng và theo dõi tăng trưởng. Người trưởng thành đi khám 1–2 lần/năm, kiểm tra tim mạch, đường huyết, mỡ máu, gan thận và tầm soát ung thư. Người cao tuổi cũng vậy, 1–2 lần/năm hoặc theo chỉ định, với trọng tâm là xương, mắt, tai, tim mạch, trí nhớ. Riêng với nhóm bắt buộc theo quy định: học sinh, sinh viên và người làm việc văn phòng bình thường một năm một lần; người làm công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc độc hại thì 6 tháng một lần.^{33 Thủ tục quy trình khám sức khỏe định kỳ theo thông tư 13 (medlatec.vn)}

Với khám sức khỏe lái xe, quy định vừa được thay mới. Bộ Y tế ban hành Thông tư 36/2024/TT-BYT ngày 16/11/2024, có hiệu lực từ 01/01/2025, thay thế Thông tư liên tịch số 24/2015/TTLT-BYT-BGTVT. Theo đó, khám bổ sung xét nghiệm 5 loại ma túy gồm Amphetamin, Marijuana/cần sa, Morphin, Codein, Heroin, tăng từ 4 loại theo quy định cũ. Xét nghiệm nồng độ cồn chỉ thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ thay vì bắt buộc 100% như trước.

Về thời gian, khám sức khỏe tổng quát thường chỉ cần 01 buổi là xong; gói chuyên sâu hơn cần 01 ngày, tối đa 02 ngày.^{44 9 câu hỏi thường gặp khi mua gói khám sức khỏe tổng quát (vinmec.com)} Kết quả ngoại viện mất 7–10 ngày, không tính thứ bảy và chủ nhật; kết quả đã có thì bác sĩ tư vấn tại chỗ ngay.⁴ Các gói thường chia theo mức độ như Tiêu chuẩn, Đặc biệt, VIP, gói trẻ em dưới 18 tuổi, gói cấp giấy phép lao động, tùy nhu cầu và độ tuổi của người khám.

Chi phí chênh nhau nhiều giữa các loại. Khám sức khỏe xin việc theo Thông tư 04/BYT năm 2012 có giá 85.000 đồng.^{11 Khám sức khỏe xin việc Đà Nẵng: Quy trình và lợi ích (trungtamketoanhanoi.edu.vn)} Nếu khám ở bệnh viện công, bạn thường phải cộng thêm khoảng 5.000–10.000 đồng phí hồ sơ, nên tổng thường rơi vào 100.000–120.000 đồng.¹ Phòng khám tư nhân giá thường từ 150.000–350.000 đồng tùy cơ sở.¹ Danh mục khám cơ bản tại Bệnh viện Đa khoa Hòe Nhai có giá từ 1 triệu đồng, gồm khám tổng quát, tổng phân tích máu ngoại vi và các xét nghiệm Glucose, chức năng thận, chức năng gan, bộ mỡ máu, Acid Uric. Bảo hiểm y tế hỗ trợ một phần hoặc toàn bộ chi phí khám sức khỏe, giúp tiết kiệm và khuyến khích duy trì khám định kỳ, nên đáng mang thẻ BHYT theo trong mọi lần đi.

Nơi khám hợp lệ là bệnh viện công lập từ tuyến huyện trở lên, cơ sở y tế có chức năng khám sức khỏe, hoặc bệnh viện, phòng khám đa khoa tư nhân được Bộ Y tế hoặc Sở Y tế cấp phép. Trước khi đi, bạn nên mang CMND/CCCD, thẻ BHYT, ảnh 4×6; nhịn ăn 4–6 giờ trước xét nghiệm máu hoặc nội soi nếu có chỉ định; tránh rượu bia, thuốc lá, nước ngọt có gas 24 giờ trước khi khám. Nữ giới nên tránh khám trong kỳ kinh, tốt nhất là sau khi sạch kinh ít nhất 5 ngày. Giấy khám sức khỏe xin việc theo Thông tư 32/2023/TT-BYT có giá trị 6 tháng kể từ ngày bác sĩ ký kết luận. Một số nhà tuyển dụng còn khắt khe hơn, chỉ nhận giấy trong 1–3 tháng trở lại, nên cứ khám sát thời điểm nộp hồ sơ.

Lợi ích khám sức khỏe

Lợi ích khám sức khỏe lớn nhất nằm ở hai chữ: phát hiện sớm.^{44 9 câu hỏi thường gặp khi mua gói khám sức khỏe tổng quát (vinmec.com)} Khám định kỳ giúp nhận ra sớm bệnh tim mạch, tiểu đường, ung thư và giảm chi phí điều trị dài hạn. Người khám còn được đánh giá sức khỏe tổng thể và các yếu tố nguy cơ, tư vấn dinh dưỡng, luyện tập, lối sống lành mạnh.

Ung thư phổi là minh chứng rõ nhất. ThS.BSCKII Lương Ngọc Trung (Bệnh viện FV) cho biết nếu ung thư phổi được phát hiện sớm, cơ hội sống thêm 5 năm của người bệnh có thể đạt tới 95%. Con số giảm còn khoảng 65% ở giai đoạn II, 30% ở giai đoạn III và dưới 15% ở giai đoạn IV.

Cùng một căn bệnh, khác nhau duy nhất ở thời điểm được biết.

Về kỹ thuật, ở nhiều nước người từ 50 tuổi được khuyến khích chụp CT phổi liều thấp để tầm soát ung thư phổi, kể cả trường hợp không hút thuốc và không có yếu tố nguy cơ rõ ràng. Lý do chuyên gia tin vào phương pháp này nằm ở hai con số. Một, CT phổi liều thấp chỉ sử dụng khoảng 1–1,5mSv tia xạ, bằng 1/5 liều tia của CT ngực thông thường. Hai, mức liều ấy vẫn đủ phát hiện nốt phổi chỉ vài milimet. Trong khi đó, chụp X-quang ngực dễ bỏ sót tổn thương nhỏ nên không còn được khuyến nghị để tầm soát ung thư phổi.

Ca bà Cheng cho thấy vì sao mốc thời gian theo dõi quan trọng đến vậy. Khối 7 mm phát hiện lần đầu, sau ba tháng tái khám đã tăng lên khoảng 15 mm, gấp đôi lần trước. Nếu khối u được chặn ở giai đoạn IA khi còn nhỏ, người bệnh có thể đạt tỷ lệ sống sau 5 năm tới 95%. Chờ thêm một vòng ba tháng, cơ hội ấy đã thu hẹp đáng kể theo từng giai đoạn tiến triển.

Khám định kỳ còn chứng tỏ giá trị ngoài bệnh viện. Một chương trình khám sức khỏe miễn phí đã dành cho 300 người cao tuổi. Người trên 50 tuổi, nhóm chịu nhiều bệnh nền nhất, lại chính là nhóm hay chần chừ nhất khi phải tự bỏ tiền đi khám.

Sau khi có kết quả, việc của người khám chưa xong. Nên xem xét các chỉ số xét nghiệm, huyết áp, BMI, mỡ máu; thảo luận với bác sĩ về kết quả bất thường và lập kế hoạch theo dõi định kỳ, phòng bệnh. Một bảng kết quả nằm trong ngăn kéo không bảo vệ được ai.

Đọc thêm: Sức khỏe tổng quát gồm những yếu tố nào để tự đánh giá mỗi ngày

Dấu hiệu cần khám chuyên sâu

Đừng đợi đến kỳ khám định kỳ khi cơ thể đã báo động.^{33 Thủ tục quy trình khám sức khỏe định kỳ theo thông tư 13 (medlatec.vn)}

Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như thay đổi cân nặng nhanh, khó thở, đau ngực kéo dài hoặc kết quả xét nghiệm bất thường, người khám nên yêu cầu khám chuyên sâu hoặc tái khám sớm. Cách làm là thảo luận trực tiếp với bác sĩ về từng chỉ số lạ trong kết quả, để bác sĩ quyết định cần thêm xét nghiệm nào và theo dõi trong bao lâu.

Có những tình huống không thể chờ lịch tái khám. Nếu đau ngực dữ dội, khó thở cấp, yếu liệt một bên, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế ngay, không nên chờ tái khám.

Lưu ý an toàn khi khám: không tự ý dùng thuốc để “đẹp” kết quả xét nghiệm; một số xét nghiệm nhạy cảm như HIV cần sự đồng ý của người khám theo quy định pháp luật.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

• Khám sức khỏe xin việc Đà Nẵng: Quy trình và lợi ích (trungtamketoanhanoi.edu.vn) ↩^a ↩^b ↩^c
• Khám sức khỏe (Wikipedia) ↩^a ↩^b ↩^c ↩^d ↩^e ↩^f ↩^g
• Thủ tục quy trình khám sức khỏe định kỳ theo thông tư 13 (medlatec.vn) ↩^a ↩^b ↩^c ↩^d ↩^e ↩^f
• 9 câu hỏi thường gặp khi mua gói khám sức khỏe tổng quát (vinmec.com) ↩^a ↩^b ↩^c ↩^d
• Không hút thuốc lá vẫn phát hiện ung thư phổi khi khám sức khỏe định kỳ (suckhoedoisong.vn)
• Khám sức khỏe đi Nhật - TokuteiGino xklđ uy tín hàng đầu (tokuteigino.edu.vn)
• khám sức khỏe định kỳ (vtv.vn)
• Sở Y tế Ninh Bình kiểm tra, giám sát công tác tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc cho ... (cdc.ninhbinh.gov.vn)
• Bộ Y tế vừa ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và quy định kiểm tra, giám sát chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt (quatest2.gov.vn)
• Trung tâm y tế dự phòng: Tin tức, Video, hình ảnh Trung tâm y tế dự phòng (cafebiz.vn)
• trung tâm y tế dự phòng (vtv.vn)
• Trung tâm Y tế dự phòng Quận 4 (hellobacsi.com)
• Y tế dự phòng : FPT Retail (FRT) hoàn tất mở 100 trung tâm tiêm chủng, “về đích” trước hạn gần 5 tháng (cafef.vn)
• Khám sức khỏe tiền hôn nhân: Lợi ích và quy trình khám (medlatec.vn)
• Quy định mới về khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự (xaydungchinhsach.chinhphu.vn)
• Sức khỏe (Wikipedia)
• Y học dự phòng (Wikipedia)
• Gói khám sức khỏe tổng quát ở Bệnh viện Đa khoa Hòe Nhai giá bao nhiêu? (alobacsi.com)

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.