Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 74 ngày (mở trong thẻ mới)

Phong tục

Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam gồm 235 vị

Ngày 19/7/2024, một Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự viên tịch, công việc điều hành Giáo hội vẫn chạy đều. Nhiệm kỳ 2022-2027, hội đồng có 235 vị, Ban Thường trực 65 thành viên, và một quy trình thay người đứng đầu đã được viết sẵn trong quy chế.

10 phút đọc

Ngày 19/7/2024, Hòa thượng Thích Huệ Trí, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, viên tịch tại Thiền viện Quảng Đức, TP Hồ Chí Minh (địa chỉ khi đó thuộc quận 3), trụ thế 73 năm. Công việc điều hành Giáo hội không dừng lại: các kỳ họp vẫn diễn ra, văn bản vẫn chuyển xuống các Ban Trị sự địa phương.7 Cơ quan đứng ra lo những việc ấy từ đại hội này sang đại hội kia là Hội đồng Trị sự, nhiệm kỳ 2022-2027 gồm 235 vị được suy cử tại Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ IX.

Quy chế của Giáo hội còn vạch sẵn hai bước lấp chỗ trống nếu chức Chủ tịch khuyết giữa nhiệm kỳ; phần dưới nói rõ trình tự ấy.

Hội đồng Trị sự lo những gì

Từ khi đại hội bế mạc đến khi kỳ sau khai mạc, Hội đồng Trị sự điều hành và quản lý hành chính mọi mặt hoạt động của Giáo hội.8 Thành viên gồm chư vị Hòa thượng, Thượng tọa, Ni trưởng, Ni sư, Đại đức Tăng Ni cùng cư sĩ Phật tử tiêu biểu.7 Đây là những người có nhiều đóng góp cho Đạo pháp và Dân tộc.8

Số lượng thành viên do Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc quyết định và suy cử.8 Danh sách hình thành trên cơ sở đề xuất của Ban Thường trực nhiệm kỳ trước, sao cho đủ đại diện các Ban, Viện Trung ương lẫn các Ban Trị sự ở tỉnh, thành.8 Cách lập ấy giải thích vì sao hội đồng vừa đông vừa trải khắp các lĩnh vực Phật sự.

Cơ quan này suy cử Ban Thường trực, ấn định chương trình hoạt động hằng năm theo nghị quyết đại hội.7 Nó còn điều hành các cấp Giáo hội từ Trung ương tới địa phương, ban hành quy chế và nội quy.8 Việc bổ nhiệm trụ trì các cơ sở do Giáo hội cấp Trung ương và cấp tỉnh thành lập, quản lý cũng thuộc quyền quyết định của hội đồng.8 Hội đồng còn giới thiệu Tăng Ni, cư sĩ Phật tử tham gia các cơ quan dân cử và tổ chức chính trị - xã hội.8

Về đối ngoại, đây là cơ quan duy nhất giữ quyền phát ngôn của Giáo hội, chịu trách nhiệm cả nội dung lẫn hoạt động thông tin truyền thông liên quan.8 Việc điều hành thường ngày giao cho Ban Thường trực, bộ phận được ủy quyền thay mặt lãnh đạo Phật sự đối nội và đối ngoại.8

Tại phiên họp đầu tiên của nhiệm kỳ IX, Ban Thường trực của hội đồng được suy cử gồm 65 thành viên.7 Phiên họp ấy được đặt dưới sự chứng minh của Trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Quảng, Quyền Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam; danh sách Ban Thường trực của cả hai Hội đồng được thông qua trong cùng một phiên.

Cũng tại Đại hội lần IX, Hội đồng Chứng minh được suy tôn gồm 112 vị, với Ban Thường trực 30 vị. Hai hội đồng chạy song song nhưng khác phần việc. Hội đồng Chứng minh giữ giới luật và uy tín tinh thần, hiện do Trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Quảng làm Pháp chủ từ năm 2022.9 Hội đồng Trị sự lo giấy tờ, nhân sự, chương trình và các mối quan hệ với chính quyền, đoàn thể.7

Quy định về nhân sự khá chặt.7 Thành viên không quá 80 tuổi, mỗi người không kiêm quá 2 chức danh trong Ban Thường trực, mỗi chức danh không giữ quá 3 nhiệm kỳ.8 Chủ tịch cùng Trưởng các Ban, Viện Trung ương phải là một Tăng sĩ.8 Bộ máy còn có các Ủy viên Thường trực phụ trách từng ban Trung ương, như Hòa thượng Thích Huệ Minh, Ủy viên Thường trực, Trưởng ban Nghi lễ Trung ương.4

Phần việc quản lý Phật sự có lúc chạm vào chuyện rất đời thường. Vài năm gần đây, hội đồng nhìn nhận rằng nghi lễ cầu an dịp đầu Xuân ở một số chùa đã có chỗ làm lệch với nề nếp cũ.2 Lời thừa nhận ấy đặt đúng vị trí của cơ quan điều hành: ban hành quy chế, đồng thời soi ra chỗ làm chưa đúng ở cơ sở.

Việc của hội đồng còn vượt ra ngoài nội bộ Giáo hội.7 Trong giai đoạn dịch COVID-19, hội đồng từng có văn bản gửi các Ban Trị sự địa phương yêu cầu tăng cường biện pháp phòng, chống dịch.3 Văn bản ấy là kiểu việc quen thuộc của cơ quan điều hành: chuyển chủ trương chung thành việc làm cụ thể ở từng chùa.

Chủ tịch và cách suy cử

Chủ tịch hội đồng thay mặt Giáo hội Phật giáo Việt Nam về mặt pháp lý trong các mối quan hệ trong nước và nước ngoài.8 Khi vắng mặt, ông ủy quyền bằng văn bản cho một trong ba Phó Chủ tịch Thường trực.8

Chức vụ này có từ ngày lập Giáo hội. Ngày 7/11/1981, Giáo hội Phật giáo Việt Nam ra đời tại chùa Quán Sứ, Hà Nội, trên cơ sở hợp nhất 9 tổ chức và hệ phái Phật giáo. Hòa thượng Thích Trí Thủ chủ tọa Đại hội thống nhất và trở thành Chủ tịch đầu tiên từ tháng 11/1981.

Một ngày sau, phiên họp thứ nhất của hội đồng nhiệm kỳ 1981-1987 diễn ra tại chùa Quán Sứ. Phiên họp quyết định đặt hai văn phòng Trung ương: Văn phòng 1 ở chùa Quán Sứ, Hà Nội, và Văn phòng 2 ở chùa Xá Lợi, TP Hồ Chí Minh (quận 3 cũ). Từ đó, mọi kỳ họp lớn của Giáo hội đều xoay quanh hai địa chỉ này.

Năm 2014, Giáo hội mất một vị từng chủ trì hội đồng. Hòa thượng Thích Trí Tịnh, Đệ nhất Phó Pháp chủ kiêm Giám luật Hội đồng Chứng minh, viên tịch lúc 9h15 ngày 28/3/2014 tại chùa Vạn Đức, TP Hồ Chí Minh, trụ thế 98 năm. Lễ truy điệu cử hành lúc 8h ngày 3/4/2014, sau đó ông được nhập bảo tháp tại chùa Vạn Đức.

Hiện Hòa thượng Thích Thiện Nhơn là Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh, Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Sáng 4/1, ông chủ trì Hội nghị Ban Thường trực tại Văn phòng 2 Trung ương để tổng kết công tác Phật sự năm 2024 và triển khai chương trình hoạt động năm sau. Hai Phó Chủ tịch Thường trực cùng dự là Hòa thượng Thích Thiện Pháp và Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu.

Hội nghị ấy xem xét danh sách đề nghị tấn phong Giáo phẩm. Các nội dung khác gồm trình suy tôn ngôi Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh và đề án bổ sung Phó Chủ tịch. Tại đây, Chủ tịch hội đồng cho biết Đại lễ Vesak 2025 tại TP Hồ Chí Minh là trọng tâm Phật sự lớn nhất của Giáo hội; dịp lễ này có trong Ngày lễ trong năm.

Vai trò đại diện của vị Chủ tịch còn lộ ra ở những dịp lớn của cả nước. Trong diễn văn Phật đản năm Phật lịch 2565, dương lịch 2021, ông điểm lại chặng 40 năm thành lập Giáo hội, tính từ 1981. Ông kêu gọi các cấp Giáo hội hưởng ứng ngày bầu cử Quốc hội khóa XV cùng Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2021-2026.

Nếu chức Chủ tịch khuyết giữa nhiệm kỳ, quy trình đã có sẵn. Ban Thường trực tổ chức hội nghị bất thường, suy cử một trong ba Phó Chủ tịch Thường trực giữ chức Quyền Chủ tịch. Hội nghị thường niên Trung ương gần nhất sau đó suy cử chính thức. Hai bước ấy giữ cho bộ máy có người chủ trì ngay, mà vẫn đúng trình tự đại hội.

Ngoài các kỳ họp, công việc của hội đồng vẫn chạy đều. Sáng 8/2 (27 tháng Chạp năm Tân Sửu), Trà Quang Thanh, Vụ trưởng Vụ công tác tôn giáo phía Nam, đến thăm và chúc Tết Hòa thượng Thích Thiện Nhơn tại TP Hồ Chí Minh. Ông thay mặt Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng, và buổi gặp nhấn mạnh vai trò Chủ tịch Hội đồng Trị sự của Hòa thượng.

Cũng trong dịp ấy, Hòa thượng Thiện Nhơn dự lễ khai mạc Siêu thị 0 đồng tại chùa Minh Đạo (khi đó thuộc quận 3), TP Hồ Chí Minh, và trao quà Tết cho người nghèo. Thượng tọa Thích Minh Ân, trụ trì chùa, cho biết siêu thị cấp nhu yếu phẩm miễn phí đến hết 30 tháng Chạp.

Nhân sự cấp cao của hội đồng cũng có những mốc buồn. Trưởng lão Hòa thượng Thích Từ Thông viên tịch trưa 17-10-2025, trụ thế 98 năm. Với người Phật tử, tin ấy nhắc rằng lớp lãnh đạo Giáo hội đang chuyển dần sang thế hệ kế tiếp.

Điều đã rõ và điều chưa

Các nguồn hiện có chỉ ghi Hòa thượng Thích Thiện Nhơn đang giữ chức Chủ tịch Hội đồng Trị sự và là Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh. Chưa có thông tin công bố về kết quả suy cử chức Chủ tịch cho một nhiệm kỳ mới. Cũng chưa rõ thời điểm và diễn biến của lần suy cử khiến cụm từ này được tìm nhiều trong ngày 7/11.

Vì thế, khi đọc tin về nhân sự Giáo hội, nên tách hai loại thông tin: người đang giữ chức vụ, và kết quả bầu cử đã được công bố. Ngoài con số 235 vị của nhiệm kỳ 2022-2027, danh sách thành viên đầy đủ chưa được công bố rộng rãi. Một điều chắc chắn: nhân sự cấp cao muốn thay đổi thì phải qua Đại hội đại biểu toàn quốc hoặc hội nghị thường niên, đúng quy chế của Giáo hội.

Muốn theo dõi những mốc lễ lớn của Giáo hội và của người Việt, có thể xem Lịch vạn niên và Xem ngày tốt.

Nhớ nhanh

  • Hội đồng Trị sự điều hành Phật sự của Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong suốt nhiệm kỳ; kỳ 2022-2027 có 235 vị.
  • Chủ tịch thay mặt Giáo hội về pháp lý; khuyết vị thì có Quyền Chủ tịch trước, suy cử chính thức sau.
  • Các nguồn hiện chỉ xác nhận Hòa thượng Thích Thiện Nhơn đang giữ chức Chủ tịch; kết quả suy cử nhiệm kỳ mới chưa công bố.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Nguồn tham khảo

Xem thêm trong mục Phong tục

chucmungnammoi.com