Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 80 ngày (mở trong thẻ mới)

Chính tả

Hoành tráng hay hoàng tráng: từ nào chính xác?

Sân khấu trải rộng 25.000 m² với gần 500 diễn viên: báo chí gọi độ bề thế ấy là hoành tráng. Vậy hoành tráng hay hoàng tráng mới đúng chính tả? Cách viết đúng là hoành tráng, và đây là lý do.

15 phút đọc

Sân khấu của chương trình nghệ thuật “Ký ức Hội An” trải rộng 25.000 m², có gần 500 diễn viên tham gia. Báo chí gọi độ bề thế ấy bằng một từ: hoành tráng. Ai từng thắc mắc hoành tráng hay hoàng tráng mới là cách viết chuẩn thì câu trả lời ngắn gọn nằm ngay đây: hoành tráng mới đúng.

Bài dưới đây giải nghĩa từ, chỉ ra vì sao nhiều người hay nhầm, kèm ví dụ câu đúng, câu sai và mẹo nhớ để lần sau không phải do dự nữa.

Hoành tráng hay hoàng tráng: từ nào đúng

Cách viết chuẩn là hoành tráng. Trong các bài báo đối chiếu ở bài này, hoành tráng là cách viết được dùng; hoàng tráng không có trong các nguồn đó. Ai hỏi hoành tráng hay hoàng tráng từ nào đúng thì chữ thứ nhất quyết định: hoành. Đảo lại thành hoàng tráng hay hoành tráng, đáp án vẫn không đổi.

Nghĩa của từ này là quy mô lớn, bề thế, đồ sộ, thường kèm vẻ sang trọng hay lộng lẫy khiến người nhìn phải choáng ngợp. Trên báo, cách viết ấy gắn với cả chương trình nghệ thuật, cuộc diễu binh, công trình xây dựng lẫn đám cưới. Riêng mảng nhà cửa, những biệt thự được trang hoàng lộng lẫy trong mùa lễ cũng thường được tả bằng độ hoành tráng.6

Cần nói rõ một điều về sắc thái: cách dùng này chỉ nói quy mô, không bảo đảm hiệu quả sử dụng hay giá trị lâu bền. Ở Nghệ An, một chợ tiền tỷ từng được xây hoành tráng rồi bỏ hoang. Cầu siêu dành cho chó mèo cũng được gọi bằng đúng từ này. Nghĩa là khi đọc thấy chữ hoành tráng, người đọc nên hiểu đó là mô tả kích cỡ và độ bề thế của khung cảnh, không phải lời khen chắc chắn cho chất lượng bên trong.

Đặt từ này vào bối cảnh rộng hơn cũng dễ hiểu. Chính tả tiếng Việt là bộ quy tắc quy định cách viết chuẩn, và tiếng Việt qua lịch sử tiếp xúc với nhiều lớp từ mượn nên có không ít âm gần nhau. Thế nên một từ quen dùng hằng ngày vẫn có thể bị viết nhầm, và câu hỏi về cách viết của nó là chuyện hoàn toàn bình thường.

Về từng tiếng, cách hiểu phổ biến là hoành gắn với nghĩa to rộng, tráng gắn với nghĩa lớn mạnh, nên cả từ chỉ sự lớn lao về không gian và quy mô. Còn chữ hoàng trong tiếng Việt thường gắn với nghĩa vua chúa (hoàng đế, hoàng tử) hoặc màu vàng, không thuộc về từ này. Đây là cách giải thích quen thuộc để phân biệt hai chữ.

Bên cạnh hoàng tráng, vài dạng viết nhầm khác thỉnh thoảng xuất hiện trên mạng: hoành tránh, hoàn tráng, quành tráng, hoành cháng. Chúng chỉ lệch một chữ so với cách viết đúng nhưng đủ làm câu văn mất chuẩn. Cả bốn đều sửa về hoành tráng.

Hoành tráng nghĩa là gì

Xét nghĩa, hoành tráng là gì trong câu đời thường? Người Việt dùng từ này khi muốn nói một sự vật, một sự kiện vượt ra khỏi khung nhỏ nhắn: đám cưới rạp rộng, lễ hội đông người, công trình cao lớn, màn trình diễn dàn dựng công phu. Sắc thái của cách dùng luôn mang tính mô tả quy mô, không mang tính phê phán.

Ví dụ gọn là cuộc diễu binh mừng ngày Chiến thắng ở Nga: hơn 10.000 binh sĩ cùng 206 xe bọc thép và máy bay diễu hành ở Quảng trường Đỏ, được báo mô tả là hoành tráng.2 Ở chiều ngược lại, một bữa cơm gia đình hay một lớp học nhỏ không ai gọi là hoành tráng, dù bữa ấy có vui đến đâu.

Cách tốt nhất để cảm nhận nghĩa của từ là nhìn những sự kiện thật được báo chí miêu tả bằng nó. Ở đó, hoành tráng luôn đi kèm con số quy mô cụ thể, không phải lời khen chung chung. Chương trình “Ký ức Hội An” là ví dụ gọn nhất: sân khấu 25.000 m², gần 500 diễn viên, hệ thống âm thanh ánh sáng dày công, nhan đề báo đặt ngay hai chữ hoành tráng. Rạp cưới 1.000 m² của cặp đôi Đức Huy và Huyền Trang Mù Tạt xuất hiện trên một bản tin có nhan đề nhắc tới rạp cưới hoành tráng. Các công trình xây dựng quy mô lớn thì được gom vào một thẻ tin riêng mang tên Công trình hoành tráng.

Từ này cũng trải rộng sang sự kiện văn hóa, đời sống. Nhà mới của diễn viên Việt Anh từng được tả với độ hoành tráng, sang trọng. Báo cũng gọi đám cưới của Á hậu Thanh Tú là hoành tráng khi viết về địa điểm cô và chồng xuất hiện sau lễ. Ở Thái Lan, lễ hội Songkran quay trở lại với quy mô hoành tráng khi thị trường du lịch phục hồi.3 Mùa Noel trên một đại lộ thương mại ở Long An cũng được tả là hoành tráng. Lễ hội Trung Thu có Soobin Hoàng Sơn thì được viết là hoành tráng nhất trong năm tổ chức. Ở mảng đời tư, kế hoạch đám cưới của hoàng tử Harry từng được nhan đề báo gọi là cực hoành tráng và xa hoa. Biệt thự rộng 4.000 m² của ca sĩ Trọng Tấn nằm giữa đồi thông cũng nhận đúng hai chữ ấy.

Nhìn các thước đo 25.000 m², 10.000 người, 1.000 m², 4.000 m², thấy ngay: cách dùng này chỉ áp dụng khi quy mô thật sự vượt trội. Đối chiếu với câu sai thì khác hẳn: viết “hoàng tráng chương trình Ký ức Hội An” là sai chính tả, người đọc vẫn hiểu nhưng thấy vướng mắt. Cách kiểm nhanh là thử thay bằng từ đồng nghĩa như bề thế, đồ sộ, quy mô lớn; nếu câu vẫn xuôi thì chỗ đó cần hoành tráng.

Cách dùng này thuộc lớp từ Hán Việt, tức lớp từ mượn âm Hán rồi được tiếp nhận và sáng tạo qua quá trình dùng lâu dài trong tiếng Việt. Quá trình dùng ấy khiến nhiều từ Hán Việt lệch dần khỏi nghĩa gốc, nên khi tra nghĩa cần nhìn cả hai tiếng trong từ chứ không đoán theo vần nghe được. Lớp thành ngữ Hán Việt phổ biến trong đời sống cũng dùng những tiếng như hoành, tráng, hoàng, khiến các âm này càng quen tai.

Cách phiên âm Hán Việt là một hệ thống có quy tắc riêng, mỗi chữ Hán thường ứng với một âm đọc nhất định.12 Trong tiếng Việt, nhiều âm gần nhau cùng tồn tại là chuyện bình thường; người viết cần phân biệt bằng mặt chữ, đừng bám theo âm nghe thấy. Với hoành tráng, mặt chữ đúng là hoành, không phải hoàng.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Người đàn ông cúi làm việc trước sân khấu phông hoa sen, gợi câu hoành tráng nghĩa là gì
Sân khấu dựng công phu cỡ này là ví dụ dễ hiểu cho từ đang được giải nghĩa trong mục.

Vì sao hay viết nhầm

Nguyên nhân thường được nêu nằm ở nhóm lỗi vần, một trong các lỗi chính tả thường gặp nhất: người viết nhầm lẫn giữa các vần có âm cuối giống nhau. Khác biệt giữa hai chữ nằm đúng ở chỗ khép câu: hoành kết thúc bằng -nh, còn hoàng khép bằng -ng, thuộc nhóm âm cuối -ng và -nh. Hai âm cuối nghe gần như nhau nên mắt lướt qua dễ bỏ sót.

Thêm vào đó, cả hoành lẫn hoàng đều là âm Hán Việt quen thuộc, gặp rất nhiều trong đời sống: hoàng đế, hoàng cung, trang hoàng. Hai âm đứng cạnh nhau trong trí nhớ nên khi viết, người viết dễ chọn nhầm tiếng. Một nguyên nhân nữa thường được nhắc là cách phát âm vùng miền, khi một số nơi đọc gần giống nhau những âm mà chữ viết phân biệt rõ; nghe thế nào viết thế ấy thì dễ sai.

Chuyện thắc mắc một từ viết thế nào cũng không có gì lạ. Đã có giáo sư đề xuất phải có chuẩn chính tả tiếng Việt chung, và việc kiểm tra chính tả từng được đưa thành dạng bài toán luyện tập cho người học. Nghĩa là ngay trong tiếng Việt, việc chuẩn hóa chính tả vẫn đang được bàn đến, nên người viết sai một từ quen là chuyện bình thường, sửa được là xong.

Cũng nên nói thêm về thói quen gõ phím. Khi một cách viết sai được lặp lại nhiều lần trong cùng một máy, nó có thể thành phản xạ của tay và cứ thế hiện ra trước khi người viết kịp soát. Cách xử lý đơn giản: đọc lại bài sau khi viết, như phần mẹo ở dưới sẽ nói.

Đọc thêm: Ngu muội hay mu muội: từ nào chính xác?

Ví dụ câu đúng, câu sai

Đặt vào câu đời thường, sự khác nhau giữa hai cách viết hiện rõ hơn mọi lời giải thích. Dưới đây là tám cặp câu tự viết, dòng đầu viết đúng, dòng dưới viết sai kèm gạch chú thích.

Đám cưới nhà em tổ chức ở rạp rộng, ai cũng khen hoành tráng. / Đám cưới nhà em tổ chức ở rạp rộng, ai cũng khen hoàng tráng. (Chữ sai: hoàng, đúng phải là hoành.)

Công ty làm lễ khai trương hoành tráng, mời cả dàn ca sĩ về hát. / Công ty làm lễ khai trương hoàng tráng, mời cả dàn ca sĩ về hát. (Nhầm chữ: hoàng không có trong từ này.)

Tết năm nay phố nhà bà ngoại được trang trí hoành tráng hơn mọi năm. / Tết năm nay phố nhà bà ngoại được trang trí hoàng tráng hơn mọi năm. (Viết sai, lại dễ lẫn với trang hoàng vốn là từ khác.)

Trường tổ chức hội trại hoành tráng với hàng chục gian và một sân khấu lớn. / Trường tổ chức hội trại hoàng tráng với hàng chục gian và một sân khấu lớn. (Sai chính tả, đúng là hoành.)

Cuốn sách dày 800 trang, mở đầu bằng một bản đồ hoành tráng cả châu lục. / Cuốn sách dày 800 trang, mở đầu bằng một bản đồ hoàng tráng cả châu lục. (Chỗ sai: hoàng, sửa thành hoành.)

Dự án cầu mới được đánh giá là hoành tráng nhất từng xây ở tỉnh. / Dự án cầu mới được đánh giá là hoàn tráng nhất từng xây ở tỉnh. (Nhầm sang hoàn, phải viết hoành.)

Lễ hội cuối năm hoành tráng đến mức đường phố phải cấm xe hai tiếng đồng hồ. / Lễ hội cuối năm hoành tránh đến mức đường phố phải cấm xe hai tiếng đồng hồ. (Tránh là dạng nhầm, đúng là tráng.)

Căn biệt thự ba tầng nhìn hoành tráng từ xa, đèn sáng suốt đêm giao thừa. / Căn biệt thự ba tầng nhìn quành tráng từ xa, đèn sáng suốt đêm giao thừa. (Quành sai, cần sửa về hoành.)

Hai người đàn ông, một đứng quay lưng giữa thảm đỏ, một ngồi bên phải, hai bên là hàng ghế trống và giỏ hoa
Hai người đàn ông, một đứng quay lưng giữa thảm đỏ, một ngồi bên phải, hai bên là hàng ghế trống và giỏ hoa.

Các cặp từ dễ nhầm lẫn tương tự

Hoành tráng không phải trường hợp duy nhất của kiểu nhầm vần. Nhóm cặp này chia làm ba kiểu khác nhau, và biết phân loại sẽ đỡ nhầm hơn nhiều.

Kiểu một: chỉ một bên đúng. Trau chuốt mới là cách viết đúng, còn kiểu viết lẫn tr thành ch là sai. Hoành tráng với hoàng tráng thuộc nhóm này.

Kiểu hai: hai bên đều đúng nhưng khác nghĩa. Giả thuyết và giả thiết đều có trong tiếng Việt, mỗi từ dùng cho một nghĩa riêng, nên không thể thay nhau tùy ý.5

Kiểu ba: hai bên đều đúng và đồng nghĩa. Cả trổ bông lẫn trỗ bông đều là từ đúng chính tả và nghĩa như nhau.5 Nhìn ba kiểu này, thấy rõ không phải cặp từ nào nghe giống nhau cũng có một bên sai; phải tra từng cặp mới kết luận được.

Chữ tráng và chữ hoàng còn đứng riêng được ở nhiều tên gọi có thật, nên càng không thể thay chỗ cho nhau. Trong lịch sử có chúa Trịnh Tráng, có nhân vật Hộ linh tráng sĩ gắn với bí ẩn mộ vua Đinh, và có dân tộc Người Tráng, một dân tộc thiểu số ở Trung Quốc.13 Mỗi tên ấy dùng đúng chữ của nó, không viết thành hoàng.

Đọc thêm: Sấn sổ hay xấn xổ: từ nào chính xác?

Mẹo ghi nhớ và kiểm tra

Đọc chậm “hoành tráng” rồi đọc “hoàng tráng”, tai sẽ nghe ra khác biệt: hoành khép bằng -nh, còn hoàng khép bằng -ng. Cách đọc thành tiếng khi soát bài thường được các tài liệu về chính tả nhắc tới, và với cặp từ này nó tỏ ra hữu ích vì khác biệt nằm đúng ở âm cuối.

Một người phụ nữ ngồi quay lưng lại bên bàn gỗ dài, tay đan vào nhau, trước mặt là sổ mở, cốc trà và đèn nhỏ đang sáng
Một người phụ nữ ngồi quay lưng lại bên bàn gỗ dài, tay đan vào nhau, trước mặt là sổ mở, cốc trà và đèn nhỏ đang sáng, hai người khác ngồi mờ ở hai bên.

Mẹo thứ hai là tách riêng trang hoàng. Đây là từ khác hẳn, nghĩa là trang điểm, tô điểm cho đẹp. Trên báo có câu viết về biệt thự được trang hoàng lộng lẫy, khiến nhiều người choáng ngợp về độ hoành tráng; cả hai từ cùng xuất hiện trong một câu với hai cách viết khác nhau.6 Nhớ được cặp câu này là nhớ được ranh giới giữa hai từ.

Mẹo thứ ba: soát lại bài sau khi viết và tra những từ còn nghi ngờ trong từ điển hoặc công cụ tìm kiếm, đúng như các mẹo khắc phục lỗi chính tả thường được hướng dẫn. Bạn có thể tra từ trong công cụ Kiểm tra chính tả của trang để biết ngay cách viết nào đúng. Muốn xem thêm các cặp từ hay nhầm khác, mời đọc chuyên mục Chính tả.

Chốt lại: hoành tráng đặt trước danh từ chỉ sự kiện, công trình, lễ hội, đám cưới có quy mô lớn và thường kèm sự xa hoa, như đám cưới của hoàng tử Thụy Điển từng được báo mô tả. Gặp lại câu hỏi hoành tráng hay hoàng tráng đúng chính tả, chỉ cần nhớ hoành tráng là to rộng và lớn mạnh; chữ hoàng, với nghĩa vua chúa hay màu vàng, không có chỗ trong từ này. Viết đúng một lần, các lần sau tay gõ sẽ tự nhớ.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Câu hỏi thường gặp

Hoàn hay hoành? Trong từ hoành tráng, phải viết hoành. Dạng hoàn tráng chỉ lệch một chữ nhưng sai chính tả; thỉnh thoảng gặp trên mạng và cần sửa về hoành. Riêng các từ khác có hoàn như hoàn thành, hoàn cảnh thì viết hoàn như bình thường.

Hoành tráng hay hoàng tráng? Cách nào đúng? Hoành tráng là cách viết đúng. Hoàng tráng không có trong các nguồn đối chiếu ở bài này, nên khi viết bài, hồ sơ hay thiệp mời, chọn hoành tráng.

Viết “hoàng tráng” có bị coi là sai chính tả không? Có. Dù người đọc vẫn hiểu ý, cách viết ấy không đúng chuẩn và làm câu văn mất chỉn chu. Trong văn bản công việc hay bài đăng công khai, nên sửa lại trước khi gửi.

“Hoành tráng” dùng trong hoàn cảnh nào? Dùng khi mô tả quy mô lớn, bề thế, thường kèm sự xa hoa: lễ hội, đám cưới, công trình, màn trình diễn. Với sự vật nhỏ nhắn, chọn từ khác như ấm cúng, gọn gàng sẽ hợp hơn.

Có cách nào để không nhầm “hoành tráng” với “hoàng tráng” nữa không? Có ba cách: đọc thành tiếng để nghe âm cuối -nh và -ng, nhớ cặp câu có cả trang hoàng lẫn hoành tráng, và soát bài trước khi gửi. Tra công cụ kiểm tra chính tả khi còn nghi ngờ cũng là thói quen nên có.

Nguồn tham khảo

Kiểm tra chính tả

Kiểm tra chính tả tiếng Việt

Xem thêm trong mục Chính tả

chucmungnammoi.com