Chính tả
Giữ hay giử: từ nào chính xác?
Giữa hai cách viết giữ và giử, đúng chỉ có “giữ”, với dấu ngã đặt trên chữ ư. Đây là từ thuần Việt, nghĩa là cầm lại, gìn lại cho khỏi mất, và cũng là một trong những chỗ người viết hay lẫn dấu hỏi với dấu ngã nhất.
Gõ vội một tin nhắn, không ít người viết “giử” mà không nhận ra, vì tai nghe hai thanh hỏi và ngã gần như một. Câu hỏi giữ hay giử vì thế nằm trong nhóm lỗi chính tả gặp nhiều nhất của tiếng Việt. Nền tảng Chúc Mừng Năm Mới chọn “giữ” trong mọi câu.
Lỗi này thuộc nhóm dấu thanh: một nét móc đổi chỗ, mặt chữ đã khác hẳn. Bài viết nói rõ giữ hay giử đúng chính tả là cách nào, vì sao hay lẫn, và làm sao để hết lẫn.
Giữ hay giử: giữ mới đúng
Giữa giữ và giử, đáp án chỉ có một: viết dấu ngã. “Giữ” có trong Từ điển tiếng Việt (Hồ Ngọc Đức) và một bộ từ điển song ngữ; dạng “giử” thì không thấy ghi ở đó. Đảo lại thành giử hay giữ, đáp án vẫn vậy. Không có ngoại lệ cho văn nói, cũng không có biến thể nào được chấp nhận khi viết.
Giữ nghĩa là gì? Nghĩa gốc là cầm lại trong tay, không để rơi, không để mất. Từ nghĩa ấy mở ra nhiều nghĩa gần: giữ một trạng thái cho khỏi đổi, giữ một điều đã hứa, giữ người ở lại. “Giữ lời” là làm đúng điều mình đã nói. “Giữ tiếng” là lo cho danh tiếng khỏi sứt mẻ. “Giữ chỗ” là dành sẵn một chỗ cho mình. “Giữ nhiệt” là để hơi nóng khỏi thoát ra. Cùng một tiếng, nghĩa đổi theo từ đứng sau.
Trong đời sống hằng ngày, chữ ấy xuất hiện ở những câu rất cụ thể: giữ xe ở bãi, trông hộ nhà cho hàng xóm, giữ máy khi vào họp, giữ khách bằng cách trả lời nhanh, giữ phanh khi xuống dốc. Người bán hàng giữ giá, người đi học giữ sách, người đi làm giữ uy tín. Mỗi câu như thế dùng đúng một chữ, và chữ ấy mang dấu ngã.
Đây là từ thuần Việt, một tiếng, không phải từ ghép Hán Việt. Vì thế không có chuyện “giử” là âm Hán Việt đọc chệch, cũng không có chuyện hai dạng cùng tồn tại như một vài cặp từ khác. Cần phân biệt với “dữ”: đó là một chữ khác hẳn, nghĩa là hung, gay gắt, như trong “dữ dội”, “dữ tợn”, hay cách gọi nửa đùa nửa thật một đứa trẻ nghịch ngợm. “Dữ” không phải dạng viết sai của “giữ”; hai chữ chỉ giống phần vần, còn dấu và nghĩa khác hẳn nhau. Ai từng lẫn hai chữ này khi gõ thì cứ nhớ: cái gì lăn tăn, hung bạo là “dữ”; cái gì cầm lại, gìn lại là “giữ”.
Trên báo chí, chữ này lặp lại đều đặn: “giữ nguyên lãi suất”, “giữ chân nhân tài”, “bắt giữ”, “giữ lửa hôn nhân”. Nói đến nghề nghiệp và công việc, có “giữ lửa anh hùng”, “giữ nghề”, “giữ vững mạch máu giao thông”, “giữ an ninh trật tự trên địa bàn”. Người viết báo không dùng dấu hỏi ở bất kỳ cụm nào trong số đó. Đó là căn cứ đủ để yên tâm khi gõ.
Vị trí đúng của dấu ngã trong “giữ” là trên chữ ư; nếu đặt trên chữ i sẽ không đúng chuẩn chính tả. Âm tiết này có nguyên âm chính là ư, nên dấu đi theo nguyên âm ấy. GS Nguyễn Văn Hiệp cho rằng cần xây dựng chuẩn chính tả, trong đó có vấn đề vị trí đánh dấu thanh. Với từ này, chuẩn ấy đã rõ: một dấu ngã, đặt trên ư. Quy tắc hỏi/ngã của trang cũng xếp cặp này vào nhóm dấu thanh, bạn có thể tra thêm tại Quy tắc dấu hỏi, dấu ngã.
Vài cặp câu để đối chiếu. “Mẹ giữ hộ con chiếc xe đạp điện” viết đúng; “mẹ giử hộ con chiếc xe đạp điện” sai, vì dấu hỏi đã đổi mặt chữ. “Cả nhà giữ ấm mùa đông” đúng, “cả nhà giử ấm mùa đông” sai. “Em giữ lời hứa với cô giáo” đúng, “em giử lời hứa với cô giáo” sai. “Quán giữ nguyên giá cũ” đúng, “quán giử nguyên giá cũ” sai.
Thêm bốn cặp nữa, sát chuyện công việc và trường lớp. “Anh giữ bình tĩnh khi khách phàn nàn” đúng, “anh giử bình tĩnh khi khách phàn nàn” sai. “Cô ấy giữ gìn sức khỏe” đúng, “cô ấy giử gìn sức khỏe” sai. “Giữ trật tự trong lớp” đúng, “giử trật tự trong lớp” sai. “Tổ trưởng giữ sổ điểm” đúng, “tổ trưởng giử sổ điểm” sai.
Bốn cặp cuối, quay về chuyện nhà cửa và dịp lễ. “Bà giữ hộ con chiếc áo mưa” đúng, “bà giử hộ con chiếc áo mưa” sai. “Cả nhà giữ nếp ông cha ngày Tết” đúng, “cả nhà giử nếp ông cha ngày Tết” sai. “Anh giữ xe giúp em đi chợ” đúng, “anh giử xe giúp em đi chợ” sai. “Người giữ cửa đền thờ họ Nguyễn” đúng, “người giử cửa đền thờ họ Nguyễn” sai. Đủ mười hai cặp, câu nào đúng cũng chỉ khác câu sai ở một nét móc.
Một số cụm đi với chữ này đã thành lối nói quen: giữ gìn, giữ kẽ, giữ ý, giữ miếng, giữ của, giữ mình. Có cụm chỉ dùng trong cảnh cụ thể, như giữ miếng khi ngồi cùng mâm, giữ ý khi nói trước đám đông. Dấu ngã nằm trên ư ở tất cả các cụm ấy.
Chữ này còn đứng trước được nhiều từ mà không đổi dạng: giữ được, giữ lấy, giữ lại, giữ nguyên, giữ vững. Các động từ ghép ấy viết rời, và tiếng “giữ” nào cũng mang dấu ngã. Trong chuyện ngày Tết, nó hay đi với nếp: giữ nếp, giữ lệ, giữ phong tục.
Một điểm nữa đáng nhớ: chữ này không đứng một mình làm câu cảm thán, cũng không phải trợ từ. Nó luôn cần một đối tượng đi kèm, hoặc một việc được nói ngay sau. Vì thế khi đọc lại câu, thấy chỗ ấy thiếu đối tượng thì rất có thể đã viết nhầm chữ khác cùng âm.
Vì sao hay viết nhầm
Ở nhiều nơi, thanh hỏi và thanh ngã đọc gần như một, nên khi viết dễ lẫn. Tai không phân biệt hai thanh thì tay viết theo trí nhớ âm chứ không theo mặt chữ đã học. Cơ chế ấy giải thích vì sao cùng một người viết đúng “giữ” ở câu này mà lại viết “giử” ở câu khác, tùy lúc gõ nhanh hay chậm.
Người viết quen đọc như vậy nên chú ý soát lại dấu ở đúng những chỗ dễ lẫn sau khi viết xong. Không cần soát cả bài, chỉ cần để mắt tới nhóm từ có dấu hỏi và dấu ngã, trong đó có chữ này. Thói quen ấy rẻ hơn nhiều so với việc phải xin lỗi và gửi lại văn bản.
Lỗi dấu thanh không phải lỗi nhỏ, vì đổi dấu là đổi nghĩa, có khi ra một chữ không có nghĩa gì. “Giử” rơi vào trường hợp sau: mặt chữ không mang nghĩa nào. Người đọc gặp nó buộc phải đoán, và trong câu gấp gáp thì rất dễ hiểu sai ý người viết.
Nhầm dấu hỏi với dấu ngã nằm trong nhóm lỗi phổ biến nhất của chính tả tiếng Việt. Ví dụ cụm “chẳng lẽ” bị gõ nhầm dấu cũng cho thấy đúng cơ chế ấy: tai nghe một thanh, tay viết một dấu, mặt chữ lệch đi mà người viết không hay biết. Chữ “giữ” chịu chung số phận đó, chỉ khác là nó quen thuộc đến mức nhiều người tưởng mình không bao giờ viết sai.
Tần suất dùng cũng góp phần. Chữ này xuất hiện mỗi ngày, trong tin nhắn, đơn từ, tin rao bán hàng, nên chỉ cần một lần gõ vội là mặt chữ sai được nhân lên. Bàn phím điện thoại cho ra chữ trước, người gõ soát sau, mà nhiều khi bỏ luôn khâu soát.
Chính tả tiếng Việt là sự chuẩn hóa hình thức chữ viết, thống nhất cách viết để đọc hiểu cho chính xác.3 Một chữ sai dấu nằm giữa câu làm người đọc phải dừng lại, và trong văn bản gửi cho khách hàng hay cấp trên thì chỗ dừng ấy không có lợi.
Có người tưởng dấu hỏi là lối viết vùng này, dấu ngã là lối viết vùng kia, nên viết sao cũng được. Cách phát âm khác nhau giữa các vùng là chuyện của lời nói; chữ viết vẫn cần một mặt chữ chung. Với từ này, mặt chữ chung đã có từ lâu.
Một lý do nữa ít được để ý: khi đọc lướt, mắt nhận ra cả từ theo hình dáng chứ không đọc từng dấu. Người viết quen tay nên cũng đọc theo hình dáng, thành ra dấu sai nằm ngay trước mắt mà vẫn lọt. Đọc thành tiếng chậm rãi, hoặc nhờ người khác đọc hộ, là cách phá thói quen ấy.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Soát trước khi gửi
Ba chỗ hay gặp chữ này nhất là tin nhắn, đơn từ và bài rao bán hàng. Mỗi chỗ có một kiểu sai riêng, nên cách soát cũng khác. Tin nhắn gõ nhanh nên dấu hay rơi mất hoặc rơi nhầm; đơn từ nhiều câu nên lỗi nằm rải rác; bài rao bán hàng thì sai một chữ là phải sửa lại cả bài.
Với tin nhắn, chỉ cần đọc lại đúng câu có chữ ấy trước khi bấm gửi. Với đơn từ, đọc thành tiếng đoạn có chữ ấy, vì tai bắt dấu sai nhanh hơn mắt. Với bài rao bán hàng, chỗ hay sai là những cụm như giữ giá, giữ hàng, giữ chỗ, giữ khách; rà lại bốn cụm ấy trước khi đăng là đủ cho phần lớn bài.
Mẹo dễ nhất là ghép chữ này với bạn đồng hành của nó: giữ gìn, gìn giữ. Trong từ láy, dấu ngã thường đi cặp với dấu huyền hoặc dấu nặng, nên thấy “gìn” là viết “giữ” cũng mang dấu ngã. Đọc thành tiếng hai chữ ấy một lần là nhớ được cả cặp, và lần sau gõ đến “giữ” thì tai tự nghe thấy “gìn” đứng cạnh.
Các mẹo dành cho âm Hán Việt không áp dụng được cho từ thuần Việt như “giữ”, nên đừng dựa vào đó để quyết định dấu. Cứ nhớ nét móc lượn lên nằm trên chữ ư là đủ, và nhớ thêm rằng đây là chữ một tiếng, không có dạng ghép nào khác.
Một cách kiểm tra khác: thay chữ ấy bằng “cầm lại” hay “để lại”. Nếu câu đọc vẫn xuôi thì chỗ đó viết “giữ”, dấu ngã trên ư. Nếu thay vào mà câu tối nghĩa, rất có thể đang lẫn với “dữ” hoặc viết nhầm một chữ khác cùng vần.
Khi phải gửi đi một văn bản dài mà không muốn đọc lại từng câu, hãy dùng ô Kiểm tra chính tả của nền tảng. Muốn xem thêm các cặp cùng kiểu, vào Chuyên mục Chính tả của trang.
Trong cụm “giữ vững mạch máu giao thông”, dấu ngã nằm gọn trên chữ ư, và đó là hình mẫu cho mọi câu khác: một chữ, một dấu, đúng chỗ.
Đọc thêm: Mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo từng nhóm
Nhớ nhanh
- Một dấu ngã, đặt trên chữ ư: đó là toàn bộ mặt chữ của từ này.
- “Giử” không mang nghĩa nào, nên gặp nó trong câu là chắc chắn có chỗ cần sửa.
- Rà lại cụm giữ giá, giữ hàng, giữ chỗ, giữ khách trước khi đăng bài rao bán hàng.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Nguồn tham khảo
- Giáo sư đề xuất phải có chuẩn chính tả tiếng Việt (vnexpress.net)
- Fed quyết định giữ nguyên lãi suất (baotintuc.vn)
- Chính tả tiếng Việt (Wikipedia) ↩