Chính tả
Dông hay giông: từ nào chính xác?
Năm 2009, Nhà xuất bản Lao Động phát hành tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng với hai bìa: bản này in “Giông tố”, bản kia in “Dông tố”, còn trang tên sách vẫn ghi “Giông tố”. Câu hỏi dông hay giông vì thế không có một đáp án duy nhất: từ điển ghi cả hai cách viết, đều đúng chính tả.
Cùng một hiện tượng thời tiết, văn bản của Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia viết “dông, lốc, sét, mưa đá”, còn tiêu đề một bài báo phổ biến lại là “mưa giông”.1 Không cách nào bị coi là sai chính tả.
Việc cần làm là chọn một cách rồi giữ nguyên cho cả bài. Đơn từ, thư gửi khách hàng, bài làm của học sinh đều nên theo lối ấy. Trộn hai cách trong cùng một văn bản mới là chỗ dễ bị người đọc bắt lỗi.
Dông hay giông đều đúng
Từ điển tiếng Việt của Giáo sư Hoàng Phê (bản 2006) và từ điển của Nguyễn Kim Thản (2005) đều ghi cả “dông” lẫn “giông”. Hai từ được xem là biến thể của cùng một từ, người viết dùng cách nào cũng được. Với thắc mắc dông hay giông đúng chính tả, câu trả lời gọn là cả hai.
Văn bản hành chính cũng không ép về một cách.6 Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia ra Văn bản 08/BCĐ-BNNMT ngày 31/3/2026, chỉ đạo ứng phó “dông, lốc, sét, mưa đá” trong thời kỳ chuyển mùa.1 Hiện tượng này được dự báo tập trung vào tháng 4-5.1 Trước đó, dông lốc, sét, mưa đá xảy ra diện rộng ngày 29-30/3, gây thiệt hại về người và tài sản.1
Báo chí lại nghiêng về cách viết thứ hai, có khi ngay trên tiêu đề: “Phòng tránh sét đánh khi mưa giông”. Bản tin của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cũng dùng “mưa giông” cho đợt không khí lạnh tăng cường khoảng ngày 17-18/10, làm giảm nền nhiệt miền Bắc. Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo Thời tiết, lưu ý đợt không khí lạnh đầu mùa thường gây mưa lớn, dông, lốc, sét, mưa đá. Đáng lo nhất là các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc.
Cách viết “giông” còn xuất hiện trong thông báo của trường học. Trưa 10/9, Trường tiểu học Nguyễn Siêu ở Cầu Giấy, Hà Nội cho học sinh về từ 13h30 vì lo ngập đường. Theo bà Văn Thùy Dương, Phó hiệu trưởng Trường THCS, THPT cơ sở Cầu Giấy, lo giông lốc và đường sá nên trường cho học sinh nghỉ cả buổi chiều. Tính đến tối 9/9, Hà Nội còn 114 trường chưa đón học sinh quay lại.
Có bài còn dùng cả hai cách trong cùng một loạt tin. Về Lào Cai ngày 2/8, có chỗ viết “giông lốc cục bộ” làm tốc mái 13 nhà dân và quật đổ cây cổ thụ cao gần 50 mét.3 Trong cùng loạt tin ấy lại có chỗ ghi “khi xảy ra dông lốc, 3 phụ nữ và 1 cháu nhỏ đang ở trên nương thu hoạch ngô”.3 Trận giông lốc, mưa lớn và sét đánh ở Mường Khương, Lào Cai làm 1 người chết, 2 người bị thương.3
Ra ngoài phạm vi thời tiết trong nước, “giông bão” là cách gọi quen trong tin quốc tế. Giông bão đổ bộ bang Texas khiến các hãng hàng không Mỹ hủy hơn 600 chuyến bay. Riêng American Airlines hủy 368 chuyến ngày 10/8 và hơn 300 chuyến sáng 11/8. Ông David Seymour, giám đốc điều hành hãng, gọi đây là cơn bão tồi tệ nhất tại sân bay Dallas-Fort Worth trong mùa hè. Một nguồn theo dõi chuyến bay ghi nhận tổng 1.213 chuyến bị hủy khắp nước Mỹ một ngày trước đó.
Đọc thêm: Giẻ lau hay rẻ lau: từ nào chính xác?
Nghĩa của dông trong khí tượng
Muốn rõ dông hay giông nghĩa là gì, cứ bám vào định nghĩa khí tượng: đó là hiện tượng phức hợp gồm chớp kèm sấm, do đối lưu rất mạnh trong khí quyển gây ra.4 Cơn dông thường kéo theo gió mạnh, mưa rào, sấm sét dữ dội, có khi cả mưa đá, vòi rồng.4 Ở vùng vĩ độ cao, nó còn kèm tuyết rơi.4 Đám mây sinh ra dông gọi là mây vũ tích.4
Quy mô một cơn dông khá rộng: kéo dài từ 30 phút đến 12 tiếng, trải rộng từ 30 km đến 300 km.4 Cơ chế hình thành dễ hình dung. Dông xảy ra ở nơi các yếu tố khí tượng đổi đột ngột: nhiệt độ giảm nhanh khi đang nắng nóng, độ ẩm tăng cao, khí áp tăng làm tốc độ gió vọt lên. Cơn dông hình thành khi các dòng khí đối lưu mạnh gặp nhau.
Ở nước ta, mưa dông hay xuất hiện vào tầm chiều tối mùa hè. Nó mang không khí mát xua cái nóng ngột ngạt, được ví như chiếc điều hòa khổng lồ. Có bài còn gọi nó là liều thuốc tinh thần của những ngày hè oi ả. Trong tiếng Anh, hiện tượng này là thunderstorm; từ điển khí tượng Trung Quốc dịch là “lôi bạo”, nghĩa sấm dữ dội.4
Cách hiểu dân gian thì hẹp hơn. Hỏi dông là gì trong lời ăn tiếng nói hằng ngày, nhiều người chỉ nghĩ tới trận gió to, không hoàn toàn trùng với thuật ngữ khí tượng.4 Người La Mã xưa nhìn dông sét bằng con mắt thần thoại, cho đó là những trận chiến giữa thần sấm Jupiter, tức thần Zeus trong thần thoại Hy Lạp, với thần lửa Vulkan.4
Dông được xếp vào loại thời tiết nguy hiểm: hàng năm, sét cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người, gây hàng trăm vụ cháy rừng, cháy nhà và làm hỏng nhiều thiết bị điện tử.4 Sét đánh thẳng là dạng nguy hiểm nhất. Vì thế, khi trời nổi cơn dông, việc cần làm là vào nhà, tránh đứng dưới gốc cây to hay cạnh cột điện, và theo dõi dự báo của chính quyền địa phương.
Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Vì sao hay viết nhầm
Hai phụ âm đầu “d” và “gi” khi nói nhanh nghe gần như nhau, nên lúc viết thành chữ, người viết dễ chọn nhầm. Thắc mắc giông hay dông vì thế mà lặp lại hoài. Chuyện này không riêng cặp ấy. Việt Nam tự điển của Hội Khai Trí Tiến Đức, bản khởi thảo in năm 1954, ở trang 647 giải thích “xán lạn” là sáng láng, rực rỡ. Nhiều người vẫn viết sai từ này vì phát âm gần giống.
Sự lẫn lộn còn đi vào sách in. Tiểu thuyết “Giông tố” của Vũ Trọng Phụng đăng nhiều kỳ trên tuần san Hà Nội Báo năm 1936, có giai đoạn mang nhan đề Thị Mịch, rồi in thành sách đầu năm 1937.6 Đến bản in năm 2009 của Nhà xuất bản Lao Động, hai chiếc bìa mang hai cách viết khác nhau cho cùng một cuốn sách: bản này ghi “Giông tố”, bản kia ghi “Dông tố”.6 Trang tên sách bên trong vẫn là “Giông tố”.6 Người đọc cầm hai cuốn trên tay hẳn sẽ tự hỏi từ nào mới chính là chuẩn.
Đọc thêm: Giày vò hay dày vò: từ nào chính xác?
Mẹo chọn từ theo sắc thái
Cách dùng gọn nhất là dựa vào sắc thái câu văn. Muốn câu trung tính, tả hiện tượng thời tiết thường ngày, dùng “dông”: mưa dông, cơn dông, dông sét, trời nổi cơn dông. Muốn nhấn mạnh mức dữ dội, giàu hình ảnh, dùng “giông”: mưa giông, giông tố, giông lốc. Câu hỏi dông hay giông từ nào đúng vì thế mà có câu trả lời tùy ngữ cảnh, không tùy từ điển.
Với tên tác phẩm, tên riêng, nguyên tắc là giữ đúng như tác giả và nhà xuất bản đã đặt. Tên đúng của tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng là “Giông tố”, dù một lần tái bản từng in bìa “Dông tố”.6 Trang định hướng “Giông tố” dẫn về mục “Dông” cho hiện tượng thời tiết. Trang ấy cũng liệt kê “Giông tố” là tên vở kịch của William Shakespeare và vở “Lôi vũ” của Tào Ngu.7
Ngoài thời tiết, “giông bão”, “giông tố” còn dùng theo nghĩa bóng để chỉ sóng gió trong đời sống. Báo chí dùng nó cho chuyện chứng khoán với tiêu đề “Hồi phục sau cơn giông”, cho chuyện riêng tư với “Đi qua giông bão”, cho cảnh người phụ nữ đơn thân qua tiêu đề “Vững vàng sau giông bão”. Nghĩa bóng ấy mạnh hơn hẳn nghĩa tả thời tiết, nên câu văn cũng nặng hơn.
Cách viết này nằm trong nhóm biến thể cùng được chấp nhận, giống những trường hợp đã ghi ở quy tắc hai cách viết cùng tồn tại. Nắm quy tắc ấy rồi thì không phải tra lại mỗi lần viết.

Câu đúng, câu sai
Câu đúng theo cách viết “dông” có trong văn bản chỉ đạo: Chủ động ứng phó với dông, lốc, sét, mưa đá trong thời kỳ chuyển mùa.1 Câu đúng theo cách viết “giông” nằm trên tiêu đề báo: Phòng tránh sét đánh khi mưa giông, và trong bài hướng dẫn Kỹ năng lái xe trong giông bão.
Lỗi hay gặp là trộn hai cách trong cùng một câu, chứ chọn sai từ thì ít ai. Đúng: Cơn giông ập tới, mưa giông xối xả suốt hai tiếng. Sai: Cơn dông ập tới, mưa giông xối xả suốt hai tiếng, một câu mà hai cách viết. Đúng: Trận giông tối qua làm tốc mái ba nhà. Sai: Trận dông tối qua kèm giông lốc làm tốc mái ba nhà, trước sau không nhất quán. Đúng: Mưa dông chiều nay hạ nhiệt cả khu phố. Sai: Mưa giông chiều nay hạ nhiệt cả khu phố, đúng là cơn dông đầu mùa, đổi chữ giữa chừng.
Lỗi thứ hai là viết sai tên riêng. Đúng: cuốn Giông tố của Vũ Trọng Phụng. Sai: cuốn Dông tố của Vũ Trọng Phụng, sai tên tác phẩm. Đúng: kỳ giông Mexico là một loài lưỡng cư.5 Sai: kỳ dông Mexico là một loài lưỡng cư, sai tên loài. Đúng: vở Giông tố của Shakespeare. Sai: vở Dông tố của Shakespeare, sai tên vở kịch.
Lỗi thứ ba là không nhất quán trong tin nhắn, thông báo đời thường. Đúng: Mẹ ơi, trời nổi cơn dông, con về muộn chút. Sai: Mẹ ơi, trời nổi cơn dông, con về muộn vì giông to quá, một tin nhắn mà hai cách viết. Đúng: Trường cho học sinh về sớm vì lo giông lốc. Sai: Trường cho học sinh về sớm vì lo dông lốc và giông, trộn hai từ trong một câu. Đúng: Em xin hoãn họp vì mưa giông lớn. Sai: Em xin hoãn họp vì mưa dông lớn, giông sắp về, chữ trước chữ sau khác nhau. Đúng: Mưa dông đầu xuân làm dịu nắng Tết. Sai: Mưa giông đầu xuân làm dịu nắng Tết, đúng là dông đầu mùa, lẫn cả hai cách trong một câu.
Cặp từ dễ nhầm cùng nhóm
Dông/giông không phải cặp duy nhất hay bị viết nhầm. “Xán lạn” cũng hay sai vì hai âm tiết nghe na ná nhau. “Kỳ giông” hay “kỳ nhông” Mexico là tên một loài lưỡng cư, hoàn toàn không dính đến hiện tượng thời tiết. Nhóm phụ âm đầu d/gi còn làm khó ở nhiều cặp khác; muốn tra thêm thì vào Chuyên mục Chính tả.

Trước khi gửi bài, có thể dán cả đoạn vào ô Kiểm tra chính tả để soát nhanh. Với cặp dông và giông, từ điển đã trả lời, còn lại là tùy câu văn bạn muốn nhẹ hay mạnh.
Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.
Câu hỏi thường gặp
Đến tên riêng, chuyện chọn từ lại khắt khe hơn. Tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng mang nhan đề “Giông tố”, không phải “Dông tố”, dù một lần tái bản từng in bìa “Dông tố”. Trang định hướng cũng ghi “Giông tố” là tên vở kịch của Shakespeare và vở “Lôi vũ” của Tào Ngu. Viết về tác phẩm thì theo đúng nhan đề đã in.
Mưa dông hay mưa giông? Cả hai đều đúng, từ điển ghi cả hai biến thể. Văn bản nhà nước dùng “dông, lốc, sét, mưa đá”, báo chí dùng “mưa giông”. Chọn cách nào cũng được, miễn giữ một cách trong cả bài.
Mưa giông hay mưa rông? “Mưa rông” không phải từ có nghĩa. “Rông” trong tiếng Việt chỉ đi lang thang theo nhóm, như “rông rài”, không liên quan hiện tượng thời tiết. Chỉ có “mưa dông” và “mưa giông” là hai biến thể được ghi nhận.
Viết “giông” có bị coi là sai chính tả không? Không. Từ điển của Giáo sư Hoàng Phê (2006) và Nguyễn Kim Thản (2005) đều công nhận “giông” là biến thể đúng của “dông”. Người viết dùng “mưa giông” hay “mưa dông” đều không lo sai sót.
“Dông” dùng trong hoàn cảnh nào? Câu trung tính, tả thời tiết thường ngày: mưa dông, cơn dông, dông sét, trời nổi cơn dông. Muốn câu mạnh hơn, giàu hình ảnh hơn thì dùng “giông”: mưa giông, giông tố, giông lốc.
Có nên viết “dông” trong văn bản hành chính? Không có nguồn nào khẳng định cách nào chuẩn hơn cho văn bản hành chính. Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia dùng “dông, lốc, sét, mưa đá”, còn báo chí dùng “mưa giông”. Cả hai đều được chấp nhận.
Nguồn tham khảo
- Chủ động ứng phó với dông, lốc, sét, mưa đá trong thời kỳ chuyển mùa (nghean.gov.vn) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e
- Phòng tránh sét đánh khi mưa giông (dansinh.dantri.com.vn)
- Lào Cai: 2 người chết, 3 người bị thương do giông lốc và sét đánh (dantocmiennui.baotintuc.vn) ↩a ↩b ↩c
- Dông (Wikipedia) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e ↩f ↩g ↩h ↩i
- Kỳ giông México (Wikipedia) ↩
- Giông tố (tiểu thuyết) (Wikipedia) ↩a ↩b ↩c ↩d ↩e
- Giông tố (Wikipedia) ↩