# Cựu binh Việt Nam khó khăn gì và cách hỗ trợ hiệu quả hiện nay

> Nhiều người nghĩ chính sách đã lo đủ, nhưng kết quả giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho thấy một bộ phận cựu binh Việt Nam khó khăn kéo dài: họ không còn sức lao động, thiếu thu nhập ổn định, và sự chung tay của xã hội vẫn chưa đủ sức kéo họ ra khỏi khó khăn.

- Bài gốc: <https://chucmungnammoi.com/tap-chi/cuu-binh-viet-nam-kho-khan>
- Chuyên mục: Học & lớn lên
- Tác giả: Ban Học & lớn lên
- Ngày đăng: 23/10/2026
- Chủ đề: Nhà nghĩa tình đồng đội
- Thời gian đọc: 13 phút

---

Một quan niệm khá phổ biến cho rằng những người cầm súng năm xưa nay đã được nhà nước chu tất, từ lương hưu đến nhà cửa. Kết quả giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho thấy điều ngược lại. Đời sống của một bộ phận người có công còn khó khăn vì họ không còn sức lao động, không có nguồn thu nhập ổn định. Sự giúp đỡ từ xã hội cũng chưa đủ để họ vượt qua khó khăn.[2] Vì thế, câu hỏi cựu binh Việt Nam khó khăn ở những điểm nào vẫn còn nguyên tính thời sự.

Quy mô của nhóm này không hề nhỏ. Chỉ riêng Quảng Ngãi, đến cuối năm 2017 đã có 181.647 người được xác định là người có công với cách mạng, tương đương 14,2% dân số tỉnh. Trên cả nước, Hội Cựu chiến binh Việt Nam có hơn 3 triệu hội viên.[3] Với những con số ấy, điều kiện sống của cựu binh có được cải thiện hay không là câu hỏi của cả xã hội, chứ không riêng ngành lao động, thương binh và xã hội.

Và đó là lý do mọi chương trình hỗ trợ cựu binh hiện nay đều bắt đầu từ việc nhìn thẳng vào khó khăn của họ, thay vì cho rằng việc ấy đã xong.

## Bốn nhóm khó khăn của cựu binh

Thu nhập là khó khăn đầu tiên và dễ thấy nhất. Tuổi cao, sức khỏe giảm, nhiều cựu binh mất khả năng lao động mà không có lương hay trợ cấp đủ sống. Kết quả giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ rõ rằng sự chung tay của xã hội với nhóm này vẫn chưa giúp họ thoát khỏi vòng xoáy thiếu trước hụt sau. Đây chính là điểm xuất phát của mọi chương trình hỗ trợ cựu binh hiện nay.

Nhóm thứ hai là nhà ở. Thử hình dung một cựu binh già sống trong ngôi nhà lợp tôn cao hơn 2 mét, trong nhà chỉ toàn đồ cũ, thì sẽ thấy bức tranh không mấy dễ chịu. Năm 2021 chồng mất vì bệnh, sang năm sau lại ngã gãy xương hông và xẹp ba đốt sống lưng. Điều trị chấn thương tốn hơn 100 triệu đồng, phần lớn là tiền vay mượn của họ hàng, hàng xóm. Hoàn cảnh như vậy không hiếm gặp, nói thay cho nhiều gia đình có công đang ở trong nhà tạm, nhà xuống cấp.

Không ít gia đình khác còn gánh thêm bệnh tật. Có ông cựu binh già yếu, thường xuyên phải đi viện, không tự mặc quần áo được và phải ngồi xe lăn, trong khi ngôi nhà gần 40 năm của vợ chồng đã đổ nát, phải dựa vào cộng đồng và dòng họ góp sức dựng lại. Con trai út mang bệnh bẩm sinh do di chứng chất độc màu da cam từ bố. Những hoàn cảnh như thế cho thấy nhà cửa, bệnh tật và gánh nặng gia đình thường đè lên một người cùng lúc.

Khó khăn thứ ba nằm ở thủ tục. Qua đối thoại với hơn 1.000 người có công và thân nhân tại 13 trên 14 huyện, thành phố của Quảng Ngãi, đoàn giám sát ghi nhận khoảng trên 375 lượt ý kiến, kiến nghị. Người dân phản ánh việc giải quyết hồ sơ mai táng phí, cấp thẻ bảo hiểm y tế cho thanh niên xung phong và hội viên cựu chiến binh còn chậm.[1] Hồ sơ hưởng trợ cấp một lần theo quyết định của Thủ tướng cũng ì ạch.

Vướng mắc tinh vi hơn nằm ở quy định về giấy tờ. Theo thông tư liên tịch số 20/2016, người kháng chiến nhiễm chất độc hóa học mắc bệnh thần kinh ngoại biên chỉ được nhận hồ sơ khi có giấy tờ pháp lý xác lập trước ngày 30/4/1975.[1] Người trong cuộc cho rằng quy định này không phù hợp thực tiễn. Sau gần nửa thế kỷ, hầu hết họ không còn lưu giữ loại giấy tờ ấy. Tương tự, nhiều người kiến nghị rằng yêu cầu đủ giấy tờ để xác nhận thương binh, liệt sĩ, người bị địch bắt tù đày là điều khó thực hiện. Thực tế vẫn còn trường hợp có tham gia cách mạng, bị thương, hy sinh hoặc bị tù đày nhưng không thể chứng minh bằng hồ sơ.

Một kiến nghị ít được nhắc tới khác của người có công tại Quảng Ngãi là vấn đề ngưỡng thương tật. Những trường hợp bị hội đồng giám định y khoa kết luận dưới 21% không được hưởng trợ cấp hàng tháng.[1] Họ đề nghị được giám định lại để có cơ hội đạt ngưỡng 21% trở lên. Với một người già yếu, chênh vài phần trăm thương tật là chênh cả nguồn sống. Sau đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã đề nghị Chính phủ sửa đổi tiêu chí công nhận người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc da cam, hướng dẫn giải quyết hồ sơ tồn đọng và giảm phiền hà thủ tục.

Nhóm khó khăn cuối cùng là bệnh tật và những di chứng kéo dài. Ông Chuck Searcy, đại diện tổ chức Veterans For Peace, nhận định hậu quả của chất độc da cam và dioxin vẫn còn nặng nề và dai dẳng đối với cựu chiến binh của cả hai bên Việt và Mỹ. Ông cam kết vận động Chính phủ Mỹ có trách nhiệm hơn trong việc khắc phục. Tại Trung tâm Bảo trợ xã hội nạn nhân chất độc da cam ở Thạch Thất, Hà Nội, gần 50 nạn nhân đang điều dưỡng và xông hơi giải độc.

Bên cạnh bốn nhóm trên còn là nỗi lo về mức hỗ trợ. Theo kiến nghị tại Quảng Ngãi năm 2017, mức trợ cấp thờ cúng liệt sĩ 500.000 đồng một năm bị đánh giá là quá thấp. Mức chi điều dưỡng phục hồi sức khỏe cũng vậy, với 1.110.000 đồng một lượt tại gia đình và 2.220.000 đồng một lượt tập trung.[1] Người có công đề nghị nâng các mức này và gắn với mức chuẩn trợ cấp chung.

## Cách hỗ trợ hiệu quả

Kinh nghiệm từ nhiều địa phương cho thấy hỗ trợ cựu binh hiệu quả nhất khi không dựa vào một nguồn tiền duy nhất. Mô hình nhà Nghĩa tình đồng đội tại Khánh Hòa vận hành theo nguyên tắc Hội Cựu chiến binh hỗ trợ, cộng đồng giúp đỡ, và hộ gia đình góp kinh phí cùng công sức. Một hội viên ở Khánh Sơn nhận được 60 triệu đồng từ Thường trực Hội Cựu chiến binh tỉnh, số tiền vận động từ Hiệp hội Doanh nhân Cựu chiến binh Việt Nam. Ủy ban nhân dân xã hỗ trợ vật liệu trị giá 10 triệu đồng, Ngân hàng Chính sách xã hội cho vay 40 triệu đồng. Phần còn lại là công sức của gia đình và làng xóm. Một ngôi nhà như vậy không làm ai phải gánh một mình.

Ở Hải Phòng, từ đầu năm, các cấp Hội Cựu chiến binh thành phố phối hợp Hiệp hội Doanh nghiệp, doanh nhân cựu chiến binh hỗ trợ xây và sửa 27 nhà Nghĩa tình đồng đội cho hội viên khó khăn. Nhà sửa chữa được hỗ trợ 30 đến 35 triệu đồng một căn, nhà xây mới 60 triệu đồng một căn. Cách làm này cho phép một quỹ vừa sức vẫn thay đổi được đời sống của nhiều gia đình trong cùng một năm.

Vốn sinh kế là mảnh ghép thứ hai. Riêng ở Thái Nguyên, phong trào Cựu chiến binh giúp nhau giảm nghèo, làm kinh tế giỏi trong những năm vừa qua đã giúp 1.866 hộ thoát nghèo và 1.597 hộ thoát cận nghèo. Đến tháng 6/2026, 63 xã, phường trên địa bàn cơ bản không còn hộ cựu chiến binh nghèo. Các cấp hội hỗ trợ xóa 443 căn nhà tạm, nhà dột nát và tạo việc làm cho gần 50.000 lao động. Kinh tế của hội viên cũng khởi sắc.[3] Nơi đây nay có hơn 4.300 hộ kinh doanh do cựu chiến binh làm chủ, cùng 204 doanh nghiệp, 75 hợp tác xã, 78 tổ hợp tác, 249 trang trại và 1.692 gia trại. Một số mô hình mỗi năm thu về trên 50 tỷ đồng. Người cựu binh khỏe mạnh cần được tạo điều kiện làm ăn hơn là chỉ nhận hỗ trợ.

Mảnh ghép thứ ba là doanh nghiệp. Lãnh đạo TP Hồ Chí Minh đề nghị các doanh nghiệp nhà nước 100% vốn thuộc thành phố chủ động cân đối quỹ phúc lợi để chăm lo thương binh, bệnh binh với mức tối thiểu 2 triệu đồng một tháng một người. Mỗi đơn vị đăng ký hỗ trợ tối thiểu 5 trường hợp, phấn đấu duy trì đến năm 2030.[5] Số tiền hỗ trợ được gửi về Hội hỗ trợ gia đình liệt sĩ thành phố ở phường Thạnh Mỹ Lợi, thành phố Thủ Đức. Cách làm này biến trách nhiệm xã hội thành cam kết có số liệu, có thời hạn, dễ kiểm tra.

Mảnh ghép thứ tư là các tổ chức xã hội và phi lợi nhuận. Trong đại dịch, Hội Cựu chiến binh Khánh Hòa trao 43 suất quà nghĩa tình mùa dịch cho hội viên tại Nha Trang, Ninh Hòa, Vạn Ninh, mỗi suất hơn 300.000 đồng. Các cấp hội trong tỉnh còn quyên góp 84.817.000 đồng tiền mặt và 285 suất quà trị giá hơn 290 triệu đồng cho người dân vùng phong tỏa. Ở tầm quốc gia, chương trình nghệ thuật “Việt Nam kiên cường” do Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC phối hợp tổ chức quyên góp 2 tỷ 850 triệu đồng ủng hộ đồng bào vùng bão lũ miền Bắc năm 2024. Quỹ Từ thiện Công đoàn Giao thông vận tải Việt Nam trao tặng 300 triệu đồng cho cựu thanh niên xung phong và cựu chiến binh Trường Sơn khó khăn. Tổ chức quốc tế Veterans For Peace cùng Quỹ Hạt giống hy vọng đã hơn 20 năm giúp đỡ con cháu nạn nhân chất độc da cam, và tặng 45 suất quà cho các nạn nhân tại trung tâm điều dưỡng ở Thạch Thất.

Với một tổ chức phi lợi nhuận muốn tham gia, bài học từ các mô hình trên khá rõ ràng. Trước hết, chọn một lĩnh vực cụ thể, nhà ở, sinh kế hay y tế, thay vì dàn trải. Tiếp theo, tìm đầu mối tại địa phương, thường là cấp hội Cựu chiến binh xã, huyện hoặc tỉnh.[1] Họ nắm chính xác hoàn cảnh từng hội viên và có thể phối hợp với chính quyền cùng ngân hàng chính sách. Cách đóng góp tốt nhất là lấp vào chỗ trống của một cơ cấu sẵn có. Hội hỗ trợ 60 triệu, xã hỗ trợ vật liệu 10 triệu, ngân hàng cho vay 40 triệu, tổ chức của bạn có thể chính là mảnh gạch cuối cùng giúp ngôi nhà kịp dựng trước mùa mưa.

![Bàn gỗ đặt nhiều túi vải buộc dây và hai chai dầu ăn trong căn phòng trống, ánh sáng chiếu từ cửa sổ bên](https://chucmungnammoi.com/covers/cuu-binh-viet-nam-kho-khan-minh-hoa-1-8zh6r3-1200x800.webp)

*Ảnh minh họa*

## Hội Cựu chiến binh và chính sách

Mọi mô hình hỗ trợ kể trên đều xoay quanh một đầu mối: Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Đây là tổ chức chính trị và xã hội được Bộ Chính trị quyết định thành lập ngày 6/12/1989, hoạt động trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Nhiệm vụ của hội bao gồm chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho hội viên, xóa đói giảm nghèo, bảo vệ quyền lợi hợp pháp và tư vấn trợ giúp pháp lý. Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân còn giao vai trò mới: hội là nòng cốt trong giám sát tổng rà soát chính sách đối với người có công và đánh giá sự hài lòng của người dân. Hội cũng là đầu mối tiếp nhận thông tin phản ánh tiêu cực của nhân dân chuyển tới Mặt trận.[4]

Ở tầm chính sách trợ giúp cựu binh, những bất cập về giấy tờ và ngưỡng thương tật đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận và đề nghị Chính phủ khẩn trương sửa đổi. Tại Đại hội Hội Cựu chiến binh Việt Nam lần thứ VIII (ngày 17/6/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu chăm lo tốt hơn đời sống vật chất, tinh thần và quyền lợi hợp pháp của cựu chiến binh, cựu quân nhân. Ông đồng thời đề nghị nghiên cứu xây dựng Luật Cựu chiến binh phù hợp với yêu cầu mới.[3] Người đứng đầu cũng chỉ rõ hạn chế: hoạt động của một số tổ chức hội chưa đồng đều, chuyển đổi số còn chậm, việc thu hút cựu quân nhân trẻ cần phương thức thiết thực hơn.

Với các tổ chức và cá nhân muốn góp phần giải quyết vấn đề của cựu chiến binh, con đường thực tế nhất vẫn là đi qua các cấp hội. Họ biết ai cần sửa nhà, ai cần vốn, ai đang chờ hồ sơ, và biết cách ghép nguồn lực với chính quyền, doanh nghiệp, ngân hàng chính sách như mô hình ở Khánh Hòa đã làm. Vì thế, câu trả lời cho chuyện cựu binh Việt Nam khó khăn không nằm ở một phong bì tặng đơn lẻ. Một khoản hỗ trợ đặt đúng chỗ, đúng lúc, qua đúng người nắm hoàn cảnh, giá trị của nó thường lớn hơn chính con số ghi trên phong bì.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/).

## Nguồn tham khảo

1. [Quảng Ngãi: Thực hiện tốt chính sách người có công](https://dansinh.dantri.com.vn/nguoi-co-cong/quang-ngai-thuc-hien-tot-chinh-sach-nguoi-co-cong-20171230010803000.htm) (dansinh.dantri.com.vn)
2. [UBTVQH giám sát thực thi chính sách người có công](https://www.vietnamplus.vn/ubtvqh-giam-sat-thuc-thi-chinh-sach-nguoi-co-cong-post138743.vnp) (vietnamplus.vn)
3. [Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Tiếp tục xây dựng Hội Cựu chiến binh Việt Nam vững mạnh toàn diện](https://chinhsachcuocsong.vnanet.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tiep-tuc-xay-dung-hoi-cuu-chien-binh-viet-nam-vung-manh-toan-dien/89000.html) (chinhsachcuocsong.vnanet.vn)
4. [Đồng chí Nguyễn Thiện Nhân làm việc với Hội Cựu chiến binh Việt Nam](https://baotintuc.vn/thoi-su/dong-chi-nguyen-thien-nhan-lam-viec-voi-hoi-cuu-chien-binh-viet-nam-20170309173906302.htm) (baotintuc.vn)
5. [Hỗ trợ thực hiện công tác chăm lo cho thương binh, bệnh binh](https://www.sggp.org.vn/ho-tro-thuc-hien-cong-tac-cham-lo-cho-thuong-binh-benh-binh-post757814.html) (sggp.org.vn)
6. [Hội Cựu chiến binh Việt Nam](https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%99i_C%E1%BB%B1u_chi%E1%BA%BFn_binh_Vi%E1%BB%87t_Nam) (Wikipedia)
7. [Đoàn Cựu chiến binh Mỹ vì hòa bình thăm Trung tâm Bảo trợ xã hội nạn nhân chất độc da cam Việt Nam](https://dientudacam.vn/doan-cuu-chien-binh-my-vi-hoa-binh-tham-trung-tam-bao-tro-xa-hoi-nan-nhan-chat-doc-da-camdioxin-viet-nam.html) (dientudacam.vn)