Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 79 ngày (mở trong thẻ mới)

Chính tả

Cũng là hay củng là: từ nào chính xác?

Cũng là hay củng là? Cách viết đúng là “cũng là”; “củng là”, “cũn là”, “cụng là” đều sai. Nhầm dấu hỏi với dấu ngã là lỗi hay gặp, nên cặp từ này dễ bị viết lệch.

10 phút đọc

Viết đúng là “cũng là”, với chữ “cũng” mang dấu ngã. “Củng là” là cách viết sai, còn “cũn là” và “cụng là” cũng sai dấu, cần sửa lại thành “cũng là” trong mọi câu văn.

Lỗi này không hiếm. Trên web, cách viết sai vẫn xuất hiện, nhưng chiếm phần rất nhỏ so với cách viết đúng. Nhầm dấu hỏi với dấu ngã lại nằm trong nhóm lỗi hay gặp của tiếng Việt, nên cặp từ này dễ trở thành chỗ sa chân của không ít người.

Cũng là hay củng là, cũn là, cụng là: từ nào đúng?

Chỉ có một cách viết đúng: “cũng là”. Chữ “cũng” phải mang dấu ngã, đứng trước “là” để nói một người, một vật hay một việc cũng thuộc vào tính chất vừa nhắc tới. Cụm này dùng hằng ngày, từ tin nhắn gia đình tới văn bản công việc. Câu hỏi “cũng là hay củng là đúng chính tả” vì thế chỉ có một đáp án.

Ba dạng sai, ba kiểu lệch khác nhau. “Củng là” sai vì người viết đặt dấu hỏi vào chữ “củng” thay cho dấu ngã. “Cũn là” lệch cả phần cuối chữ lẫn dấu thanh, thường do gõ nhanh rồi không đọc lại. “Cụng là” sai vì người viết lấy dấu nặng thay cho dấu ngã, cũng thuộc nhóm dấu thanh dễ lẫn. Cả ba đều sửa về một chỗ: trả lại dấu ngã cho “cũng”.

Trong ba dạng, “củng là” là dạng thỉnh thoảng còn gặp trên web; “cũn là” và “cụng là” hiếm hơn nhiều, phần lớn là lỗi gõ trên điện thoại. Hiếm hay nhiều thì cách sửa vẫn vậy, vì chỉ một cách viết là chuẩn.

Về mặt kiểm chứng, chưa có từ điển nào trong các từ điển mà nền tảng đối chiếu ghi đủ cả hai dạng “cũng là” và “củng là” để so sánh trực tiếp. Riêng chữ “cũng” thì các từ điển đều thống nhất viết với dấu ngã. Cách an toàn nhất là dựa vào cách dùng chuẩn của chữ “cũng” trong câu, không tìm một mục từ riêng cho cả cụm.

Cũng nên nói rõ mức độ: người viết “củng là” không phải trường hợp cá biệt. Đó là lỗi chung của nhóm dấu hỏi và ngã, ai cũng có thể mắc khi viết vội. Cặp “củng là hay cũng là” vì thế được hỏi đi hỏi lại, dù đáp án không hề thay đổi.

Cũng là nghĩa là gì

“Cũng là” ghép hai tiếng với hai nhiệm vụ khác nhau. “Cũng” là phó từ, tức một loại từ đứng trước động từ hay hệ từ để thêm sắc thái; nhiệm vụ của nó là chỉ sự tương đồng hoặc bổ sung: sự việc này giống hoặc thêm vào sự việc đã nói trước đó.

“Là” là hệ từ, nối chủ ngữ với phần nói lên bản chất hay đặc điểm của chủ ngữ ấy. Trong câu “Cháu cũng là người một nhà”, “là” nối “cháu” với “người một nhà”, còn “cũng” báo rằng trước đó đã có người khác thuộc về “người một nhà” rồi.

Ghép lại, “cũng là” dùng khi muốn nói một người, một vật hay một việc cũng thuộc cùng tính chất nào đó với cái đã nhắc. Câu “Đi chợ Tết, gói bánh cũng là một việc cả nhà làm chung” hiểu là: ngoài việc dọn nhà, sắm đồ, gói bánh cũng nằm trong số việc làm chung ấy.

Cụm này còn mang sắc thái giảm nhẹ, khiêm tốn. Câu “Tôi cũng là một người bình thường” nghe mềm hơn câu “Tôi là một người bình thường”, vì chữ “cũng” đặt mình vào cùng hàng với người khác thay vì tách riêng. Chính vì dùng dày đặc trong lời ăn tiếng nói, một lỗi dấu nhỏ ở đây cũng dễ thấy ngay.

Nhiều người hỏi “cũng là là gì” rồi tưởng đây là một thành ngữ riêng. Thật ra nó chỉ là hai từ ghép lại theo đúng chức năng ngữ pháp của từng tiếng, không có nghĩa bóng nào khác ngoài ý tương đồng vừa nêu.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Hai chiếc nón lá đặt cạnh nhau trên chiếc ghế gỗ cũ, dưới ghế có hai chiếc giỏ tre, bên cạnh là chậu đất nung trồng cây cảnh
Hai chiếc nón lá đặt cạnh nhau trên chiếc ghế gỗ cũ, dưới ghế có hai chiếc giỏ tre, bên cạnh là chậu đất nung trồng cây cảnh, sáng sớm.

Vì sao hay viết nhầm

Nguyên nhân đầu nằm ở tai và miệng. Ở nhiều nơi, thanh hỏi và thanh ngã đọc gần như nhau, nên khi nghe câu “cũng là”, người viết không nhận ra dấu ngã và tay lại gõ dấu hỏi. Cách đọc lẫn hai thanh này khiến việc phân biệt dấu khi viết khó hơn hẳn so với khi nói.

Nhầm hỏi với ngã không phải lỗi nhỏ lẻ. Trong các lỗi về dấu thanh, nhóm này thuộc loại phổ biến nhất. Bài toán kiểm tra chính tả tiếng Việt cũng phải dành riêng phần xử lý cặp dấu này, vì nó xuất hiện dày đặc trong văn bản của nhiều người.

Hệ quả thì không nhỏ. Dấu thanh là bộ phận quan trọng của tiếng Việt; chỉ cần sai dấu là từ đổi nghĩa. “Cũng” và “củng” tuy đọc na ná nhưng không thể thay thế cho nhau, nên người đọc gặp chữ sai dấu thường phải dừng lại đoán ý. Trong câu ngắn thì không sao, tới đoạn văn dài thì chỗ vấp ấy làm câu rời rạc.

Thói quen trên mạng góp thêm phần còn lại. Gõ tin nhắn nhanh, không đọc lại, chữ sai một dấu vẫn hiểu được nên ít ai sửa. Viết sai quen mắt, lần sau tay lại lặp đúng chỗ sai ấy. Cách cắt gốc là hiểu rõ hai dấu khác nhau thế nào và đọc lại câu trước khi gửi.

Đọc thêm: Mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo từng nhóm

Câu đúng và câu sai

Tám cặp câu dưới đây lấy từ những tình huống thường ngày. Mỗi cặp có một dòng viết đúng và một dòng viết sai; chỗ sai được chỉ ra ngay trong ngoặc. Đặt cạnh nhau là thấy dấu ngã đã bị thay bằng dấu khác.

  • Đúng: “Cái ly sứ này cũng là của bà để lại.”, Sai: “Cái ly sứ này củng là của bà để lại.” (sửa “củng” thành “cũng”).
  • Đúng: “Cuối năm, dọn nhà cũng là một việc cả nhà làm chung.”, Sai: “Cuối năm, dọn nhà củng là một việc cả nhà làm chung.” (sửa “củng” thành “cũng”).
  • Đúng: “Thầy bảo em cũng là một phần của lớp.”, Sai: “Thầy bảo em củng là một phần của lớp.” (sửa “củng” thành “cũng”).
  • Đúng: “Buôn hàng ở chợ cũng là nguồn thu của gia đình.”, Sai: “Buôn hàng ở chợ củng là nguồn thu của gia đình.” (sửa “củng” thành “cũng”).
  • Đúng: “Nhà văn hóa mở cửa, đây cũng là nơi các cháu học bài.”, Sai: “Nhà văn hóa mở cửa, đây cụng là nơi các cháu học bài.” (sửa “cụng” thành “cũng”).
  • Đúng: “Bát canh cua này cũng là món bố nấu ngon nhất.”, Sai: “Bát canh cua này cũn là món bố nấu ngon nhất.” (sửa “cũn” thành “cũng”).
  • Đúng: “Đi bộ lên đền cũng là một cách vận động dịp Tết.”, Sai: “Đi bộ lên đền củng là một cách vận động dịp Tết.” (sửa “củng” thành “cũng”).
  • Đúng: “Tiếng cười của con cũng là món quà của cha mẹ.”, Sai: “Tiếng cười của con cụng là món quà của cha mẹ.” (sửa “cụng” thành “cũng”).
Bàn gỗ thấp đặt lọ thủy tinh cành hoa đào hồng, đĩa sứ có phong bì đỏ, ghế gỗ xếp áo sơ mi trắng và túi đan, dép đặt dưới sàn
Bàn gỗ thấp đặt đĩa sứ có phong bì đỏ và lọ thủy tinh cành hoa đào, ghế gỗ bên cạnh để áo sơ mi trắng và túi đan, dưới chân ghế có đôi dép, sáng sớm trong nhà.

Mẹo nhớ và cách soát trước khi gửi

Mẹo đầu tiên dựa vào chỗ “củng” thật sự xuất hiện. Trong cách viết chuẩn, “củng” không đứng trước “là”; thấy “củng là” là biết ngay phải sửa. Cách nhớ này không cần thuộc lòng quy tắc nào, chỉ cần nhận ra cặp đứng cạnh nhau là đủ.

Mẹo thứ hai là đọc chậm thành tiếng. Thanh ngã có giọng lên cao rồi hạ xuống, có độ cong; thanh hỏi lên cao rồi gãy. Đọc to giúp tai nhận ra đúng dấu cần gõ, nhất là với người quen đọc lẫn hai thanh. Quy tắc đặt dấu hỏi và dấu ngã trong tiếng Việt có bài riêng để tra khi cần: quy tắc dấu hỏi, dấu ngã.

Mẹo thứ ba là nhờ công cụ soát. Với văn bản dài, đọc thầm không đủ, hãy dán vào ô Kiểm tra chính tả của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới để bắt lỗi hỏi và ngã mà mắt dễ bỏ qua.

Soát kỹ là có lý do. Lỗi dấu trong văn bản công việc dễ khiến người nhận hiểu sai ý, còn bài thi có lỗi dấu thì mất điểm phần trình bày dù nội dung đúng. Vài giây đọc lại giúp tránh cả hai chuyện đó.

Đọc thêm: Buộc hay buột: từ nào chính xác?

Các cặp dễ nhầm khác cùng nhóm

Cùng nhóm dấu hỏi và dấu ngã, vài cặp khác cũng hay bị viết lệch. Mỗi dòng dưới đây là một cặp, kèm cách viết đúng và một câu ngắn để nhớ.

  • Cũng hay củng: viết “cũng” với dấu ngã, như trong “cũng là”, “cũng được”, “cũng như”.
  • Cũng hay cụng: viết “cũng” với dấu ngã; “cụng” là dạng lệch dấu nặng, không dùng trong câu chuẩn.
  • Cũng hay cũn: viết “cũng” với dấu ngã và phụ âm cuối là “ng”; “cũn” sai cả hai chỗ.
  • Là hay lòa: “là” là hệ từ, viết không dấu; “lòa” chỉ mắt nhìn không rõ, viết dấu huyền.

Câu hỏi thường gặp

Cũng hay củng? Chữ đúng là “cũng”, dấu ngã. Đứng một mình hay đứng trước “là”, “được”, “có”, nó vẫn giữ nguyên dấu ngã; không có ngữ cảnh nào đổi sang dấu hỏi.

Viết “cụng là” có được không? Không. “Cụng” là dạng gõ lệch dấu nặng, ít gặp hơn “củng là” nhưng cũng sai như nhau. Sửa về “cũng là” là xong.

“Cũn là” có phải cách viết khác không? Không phải. Đây là dạng lệch cả phụ âm cuối lẫn dấu, thường thấy khi gõ nhanh trên điện thoại. Trong văn bản cần đăng hay gửi đi, không dùng dạng này.

Viết “củng là” có bị coi là sai chính tả không? Có, và người đọc dễ nhận ra vì cụm này quá quen. Trong bài thi, đơn từ hay tin nhắn công việc, nên sửa trước khi gửi.

Gõ nhanh trên điện thoại thì nhớ thế nào? Đặt ngón tay ở dấu ngã thay vì dấu hỏi khi gõ chữ “cũng”, hoặc bật chế độ kiểm tra chính tả của điện thoại. Cách chắc nhất vẫn là đọc lại câu một lượt.

Một người ngồi ăn từ phía sau bên bàn gỗ, trước mặt là hai bát canh bún bò bốc khói, ánh sáng sáng sớm từ cửa sổ
Một người ngồi quay lưng bên bàn gỗ cũ, tay cầm đũa, trước mặt là hai bát nước dùng nóng bốc khói sáng sớm.

Nhớ nhanh

Tóm lại: chỉ “cũng là” là đúng; “củng”, “cũn”, “cụng” đều trả về một chữ “cũng” mang dấu ngã. Khi phân vân, thử thay bằng “cũng như”: nghe xuôi là đúng dấu. Bạn có thể dán đoạn văn vào ô Kiểm tra chính tả của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới để soát nhanh lỗi hỏi, ngã.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Kiểm tra chính tả

Kiểm tra chính tả tiếng Việt

Xem thêm trong mục Chính tả

chucmungnammoi.com