Chúc Mừng Năm Mới

Đếm ngược Tết còn 81 ngày (mở trong thẻ mới)

Chính tả

Cổ phần hay cỗ phần: từ nào chính xác?

Cổ phần hay cỗ phần? Đáp án là “cổ phần”, dấu hỏi trên chữ ô, viết liền hai tiếng. Từ này chỉ phần vốn góp của cổ đông vào doanh nghiệp; cổ phiếu chỉ là chứng chỉ ghi nhận quyền sở hữu phần vốn ấy.

13 phút đọc

Cổ phần hay cỗ phần? Câu trả lời ngắn: viết “cổ phần”, dấu hỏi trên chữ ô, hai tiếng dính liền. Các từ điển tiếng Việt ghi dạng dấu hỏi; “cỗ phần” là lỗi đặt dấu, thỉnh thoảng vẫn thấy trên các trang mạng.

Dấu thanh không phải chi tiết phụ. Quy tắc chính tả tiếng Việt xếp sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng vào phần bắt buộc của âm tiết, đặt lệch một dấu là từ đã sang nghĩa khác. Vì thế câu hỏi cổ phần hay cỗ phần đúng chính tả chỉ có một đáp án, không phải chuyện mỗi người viết một kiểu.

Cần phân biệt “cổ phần” với “cổ phiếu” ngay từ đầu, vì hai từ hay bị dùng lẫn. Phần sau nói rõ chỗ khác nhau; ở đây chỉ cần nhớ: cổ phần là phần vốn góp, còn cổ phiếu là thứ ghi nhận quyền sở hữu phần vốn ấy. Riêng loại hình cổ phần mới được phát hành cổ phiếu.7

Cổ phần hay cỗ phần: từ nào đúng?

Trong hai cách viết, chỉ “cổ phần” là đúng. Các từ điển tiếng Việt đều ghi dạng dấu hỏi; không có bộ từ điển nào ghi nhận “cỗ phần” như một từ riêng. Các nguồn đã kiểm không mâu thuẫn nhau ở điểm này, nên không có chuyện mỗi nơi viết một kiểu.

Dạng sai xuất hiện chủ yếu ở văn bản gõ vội: tin nhắn nội bộ, ghi chú, bài đăng mạng xã hội, đôi khi cả phong bì thư mời. Nó không phải biến thể phương ngữ được chấp nhận, cũng không phải cách viết cũ còn sót lại. Gặp “cỗ phần” trong giấy tờ, cách xử lý là sửa lại dấu thanh và soát cả đoạn, vì người viết nhầm một chỗ thường nhầm thêm vài chỗ.

Nếu bạn đang tìm câu trả lời cho thắc mắc cổ phần hay cỗ phần từ nào đúng thì có thể chốt luôn: dấu hỏi, không phải dấu ngã. Còn khi cần tra cả cặp để chắc chắn, cách nhanh nhất là mở từ điển hoặc dùng công cụ soát chính tả, thay vì tin vào trí nhớ sau nhiều lần đọc bài viết sai trên mạng.

Một điều dễ bỏ sót: “cổ phần” là từ ghép Hán Việt đã mang nghĩa riêng trong tiếng Việt hiện đại, nên không thể suy nghĩa từng tiếng theo cách nói hằng ngày. Vì nghĩa đã gắn chặt vào cả từ, việc đặt sai dấu không tạo ra một từ thứ hai có nghĩa khác, mà chỉ tạo ra một chữ vô nghĩa trong văn bản hành chính, hợp đồng hay báo cáo thường niên.

Cổ phần nghĩa là gì

Cổ phần là phần vốn góp của cổ đông vào doanh nghiệp.7 Vốn điều lệ được chia thành nhiều phần, mỗi phần là một cổ phần.5 Nói cách khác, cổ phần đo khối vốn mà một người hay một tổ chức nắm giữ, chứ không phải tờ giấy hay mã chứng khoán.

Xét từng tiếng cũng dễ thấy vì sao “cỗ phần” vô nghĩa. “Phần” là phần, một suất trong tổng thể chia ra. “Cỗ” là mâm cỗ, thứ dọn ra để cúng hoặc để ăn trong dịp giỗ, Tết. Ghép “mâm cỗ” với “phần vốn” thì không ra nghĩa nào dùng được. Còn “cổ” trong “cổ phần” là tiếng Hán Việt gắn với nghĩa phần vốn, phần góp, khác hẳn “cổ” trong “cổ xưa” hay “cổ kính”.

Người nắm cổ phần gọi là cổ đông, có thể là cá nhân hoặc tổ chức.5 Theo pháp luật Việt Nam hiện hành, cổ phần gồm cổ phần phổ thông và cổ phần ưu đãi; doanh nghiệp cổ phần bắt buộc phải có cổ phần phổ thông.5 Loại hình này là pháp nhân có trách nhiệm hữu hạn, vốn chia thành cổ phần và phát hành để huy động vốn từ nhà đầu tư.7

Trong đời sống, từ này nằm trong tên gọi chính thức của doanh nghiệp. Tổng Công ty cổ phần Bảo Minh chuyển sang mô hình cổ phần từ năm 2004. Công ty Cổ phần MISA, Công ty Cổ phần SCI, Công ty cổ phần VCCorp đều ghi dấu hỏi trong tên. Công ty Cổ phần Quốc tế Bảo Hưng và Công ty Cổ phần Tập đoàn Yeah1 cũng vậy.16

Sắc thái của từ khá trung tính, dùng được trong văn nói lẫn văn viết. Người lao động nói “công ty tôi là doanh nghiệp cổ phần” để phân biệt với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ hay trách nhiệm hữu hạn. Nhà đầu tư nói “tôi mua cổ phần” khi muốn nhấn vào phần vốn, và nói “tôi mua cổ phiếu” khi nói tới chứng chỉ hay mã giao dịch.

Hoàn cảnh dùng cũng khác nhau đôi chút. Trong hợp đồng, biên bản họp, giấy chứng nhận phần vốn góp, người ta viết “cổ phần” và ghi rõ số lượng, tỷ lệ. Trong tin tức, “cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước” là cụm quen thuộc, từ này vì thế xuất hiện cả trong ngôn ngữ báo chí lẫn văn bản chính sách. Còn trong câu chuyện hằng ngày, nó thường đi kèm con số: bao nhiêu phần trăm cổ phần, ai nắm cổ phần chi phối.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Bàn gỗ cũ có tập hồ sơ mở, cân đĩa đồng, tách trà, gợi hỏi cổ phần nghĩa là gì
Mỗi phần vốn góp được chia ra đều gọi là cổ phần, còn tờ giấy ghi nhận quyền sở hữu mới là cổ phiếu.

Vì sao hay nhầm hỏi ngã

Nguyên nhân đầu tiên là cách phát âm. Ở nhiều nơi, thanh hỏi và thanh ngã được đọc gần như nhau, nên lúc viết dễ nhầm hai dấu này. Tai nghe quen thì “cổ” và “cỗ” gần như trùng nhau, muốn phân biệt phải dựa vào mặt chữ.

Lỗi dấu thanh lại thuộc nhóm phổ biến nhất trong chính tả tiếng Việt. Tài liệu về mẹo khắc phục lỗi chính tả xếp lỗi hỏi/ngã vào nhóm do phát âm, và gợi ý đọc lại chậm từng câu, soát văn bản trước khi gửi, để ý những từ có vần dễ lẫn. Cách làm tốn vài phút nhưng chặn được phần lớn lỗi lọt ra ngoài.

Cũng phải kể tới thói quen gõ nhanh trên điện thoại. Bàn phím không tự sửa dấu nếu người gõ không để ý, mà bộ gõ lại đặt dấu hỏi và dấu ngã ở hai phím khác nhau. Gõ vội một cái là “cổ phần” thành “cỗ phần”, và nếu không đọc lại thì lỗi đi thẳng vào tin nhắn, bài đăng, thậm chí hồ sơ.

Ở tầm rộng hơn, chuyện thống nhất cách viết vẫn là câu hỏi mở. Có giáo sư từng đề xuất phải có chuẩn chính tả tiếng Việt. Khi chưa có chuẩn chung áp cho mọi văn bản, mỗi người viết phải tự dựa vào từ điển và quy tắc dấu thanh để soát, thay vì chờ một quy định chung.

Điều đáng nói là lỗi này không dừng ở chuyện hình thức. Đặt sai dấu có thể làm đổi hẳn nghĩa của từ, nên trong văn bản có giá trị pháp lý, chỉ cần sai một dấu ở tên doanh nghiệp, giấy tờ cũng có thể bị trả lại để chỉnh. Với người làm kế toán, nhân sự, hành chính, đây là lỗi cần soát kỹ hơn cả lỗi ngữ pháp.

Đọc thêm: Giỏi giang hay giỏi dang: từ nào chính xác?

Cổ phần và cổ phiếu khác nhau

Đây là chỗ dễ lẫn thứ hai sau cặp dấu hỏi, dấu ngã. Cổ phần là phần vốn góp, được chia ra từ vốn điều lệ của doanh nghiệp.5 Cổ phiếu, nói nôm na, là bằng chứng sở hữu: công ty phát hành chứng chỉ, ghi bút toán vào sổ hoặc lưu dữ liệu điện tử để xác nhận ai đang nắm một hoặc một số cổ phần.5 Nói gọn: cổ phần là phần vốn, cổ phiếu là bằng chứng của quyền sở hữu phần vốn ấy.7

Hệ quả pháp lý đi kèm khá rõ. Chỉ loại hình cổ phần mới được phát hành cổ phiếu; công ty trách nhiệm hữu hạn không có quyền này.7 Vì thế khi thấy một doanh nghiệp chào bán cổ phiếu, có thể hiểu doanh nghiệp ấy đã tổ chức theo mô hình cổ phần. Ngược lại, một công ty trách nhiệm hữu hạn vẫn có thể có phần vốn góp của nhiều thành viên, nhưng đó không phải cổ phần theo nghĩa chứng khoán.

Cách dùng trong câu cũng tách nhau. Cổ đông nói “tôi có cổ phần ở đó”, ý là phần vốn của mình trong doanh nghiệp.7 Khi nói về tờ chứng chỉ, mã niêm yết hay giao dịch trên sàn, người ta dùng “cổ phiếu”. Nhầm hai từ này là lỗi dùng từ, không phải lỗi dấu, nên sửa bằng cách hiểu nghĩa chứ không phải thêm bớt dấu.

Cổ đông không nhất thiết là cá nhân.5 Quỹ đầu tư, doanh nghiệp khác hay tổ chức tín dụng đều có thể đứng tên sở hữu cổ phần. Vì thế khi đọc báo cáo thường niên hay danh sách cổ đông lớn, cần phân biệt người nắm phần vốn với người chỉ đứng tên đại diện pháp lý.

Một chi tiết nữa hay bị bỏ qua: cổ phiếu có thể tồn tại dưới dạng dữ liệu điện tử, không cần tờ giấy in. Nhưng dù ở dạng nào, nó vẫn chỉ xác nhận quyền sở hữu cổ phần.5 Còn cổ phần thì luôn là phần vốn được chia ra từ vốn điều lệ, không phụ thuộc hình thức ghi nhận.

Một người đàn ông mặc áo sáng màu ngồi bên bàn gỗ, tay cầm tập hồ sơ bìa cứng, trên bàn có phong bì, giấy và cốc sứ
Một người đàn ông mặc áo sáng màu ngồi bên bàn gỗ, tay cầm tập hồ sơ bìa cứng, trên bàn có phong bì, giấy và cốc sứ.

Nhận doanh nghiệp cổ phần ngoài đời

Cách nhận nhanh nhất là đọc tên doanh nghiệp. Tên chính thức thường ghi loại hình này, ví dụ GONSA hay Tập đoàn Trường Hải.8 Với ngân hàng, chữ viết tắt TMCP xuất hiện ngay trong tên, chỉ ngân hàng thương mại cổ phần.

Cụm “cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước” cũng là dấu hiệu quen thuộc trên mặt báo.4 Quá trình này gắn với việc doanh nghiệp nhà nước chuyển sang hình thức cổ phần để huy động vốn từ nhà đầu tư. Bảo Minh là một trường hợp cụ thể, chuyển sang mô hình cổ phần từ năm 2004.

Với người đọc tin kinh tế, chữ “cổ phần” trong tên doanh nghiệp cho biết loại hình, tách khỏi phần mô tả ngành nghề. Với người soạn văn bản, chép đúng dấu của chữ này là cách giữ cho hợp đồng, hóa đơn, biên bản khỏi bị trả lại vì sai tên pháp nhân.

Cũng nên để ý cách viết hoa. Trong tên doanh nghiệp, “Cổ phần” viết hoa chữ C theo đúng giấy phép; trong câu văn thông thường thì viết “cổ phần” chữ thường. Sai dấu là sai nội dung, còn sai viết hoa là sai trình bày, nhưng cả hai đều làm văn bản kém chỉn chu.

Đọc thêm: Mất mát hay mất mác: từ nào chính xác?

Câu đúng câu sai và mẹo nhớ

Tám cặp câu dưới đây đi qua các bối cảnh quen thuộc, mỗi cặp một dòng đúng và một dòng sai để đối chiếu nhanh.

Gia đình: Đúng “Bố tôi góp cổ phần vào công ty cổ phần của làng.” Sai “Bố tôi góp cỗ phần vào công ty đó.”

Công việc: Đúng “Công ty tôi hoạt động theo mô hình cổ phần, trả lương qua tài khoản.” Sai “Công ty tôi hoạt động theo mô hình cỗ phần, trả lương qua tài khoản.”

Trên bàn gỗ có hai tập bìa cứng, một chiếc phẳng và một chiếc mở nghiêng, cạnh đó là cốc sứ trắng, đĩa bánh và khăn vải gấp
Trên bàn gỗ có hai tập bìa cứng, một chiếc phẳng và một chiếc mở nghiêng, cạnh đó là cốc sứ trắng, đĩa bánh và khăn vải gấp, ánh chiều chi qua cửa sổ.

Tết: Đúng “Mùng một Tết, cả nhà ăn cỗ, chuyện cổ phần để sang tuần bàn.” Sai “Mùng một Tết, cả nhà ăn cổ, chuyện cỗ phần để sang tuần bàn.”

Trường lớp: Đúng “Thầy giảng bài về cổ phần trong tiết kinh tế.” Sai “Thầy giảng bài về cỗ phần trong tiết kinh tế.”

Ngân hàng: Đúng “Một ngân hàng thương mại cổ phần”. Sai “Một ngân hàng thương mại cỗ phần.”

Mua bán: Đúng “Cô ấy mua một ít cổ phần của doanh nghiệp bánh kẹo.” Sai “Cô ấy mua một ít cỗ phần của doanh nghiệp bánh kẹo.”

Hợp đồng: Đúng “Hai bên thống nhất tỷ lệ cổ phần ghi tại Điều 3.” Sai “Hai bên thống nhất tỷ lệ cỗ phần ghi tại Điều 3.”

Tin tức: Đúng “Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là chủ đề quen thuộc”.4 Sai “Cỗ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là chủ đề quen thuộc.”4

Mẹo nhớ thứ nhất: nhóm từ cùng họ đều mang dấu hỏi, cổ phần, cổ đông, cổ phiếu. Nhớ một từ là nhớ cả nhóm.

Mẹo nhớ thứ hai: loại “cỗ” ra khỏi văn bản kinh doanh. “Cỗ” chỉ dùng cho mâm cỗ, đám giỗ, cỗ Tết. Thấy chữ “cỗ” đứng cạnh “phần”, “đông”, “phiếu” là biết ngay đã sai.

Mẹo nhớ thứ ba: đọc to câu vừa viết. Người hay nhầm dấu hỏi với dấu ngã. Họ thường nghe ra chỗ sai khi đọc chậm. Điều này rõ nhất với câu có cả “cỗ” và “cổ”. Cách chắc hơn là tra từ điển. Hoặc dùng công cụ soát chính tả trước khi gửi.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nhiều người viết nhầm “cỗ phần”? Ở một số vùng, dấu hỏi và dấu ngã phát âm gần nhau. Tai quen dẫn tay viết sai. Đọc to và đọc chậm là cách phát hiện lỗi nhanh.

Cổ phần và cổ phiếu có giống nhau không? Cổ phần là phần vốn góp vào công ty. Cổ phiếu là chứng chỉ. Nó xác nhận quyền sở hữu cổ phần. Chỉ công ty cổ phần mới được phát hành cổ phiếu.

Cổ phần phổ thông và ưu đãi khác nhau thế nào? Công ty cổ phần bắt buộc phải có cổ phần phổ thông. Cổ phần ưu đãi mang quyền riêng theo điều lệ.

“Cổ phần” dùng trong hoàn cảnh nào? Trong tên doanh nghiệp, hợp đồng góp vốn, báo cáo thường niên, tin tức về cổ phần hóa. Trong câu nói hằng ngày, từ này thường đi kèm tỷ lệ hoặc số lượng.

Có cách nào để không nhầm “cổ phần” với “cỗ phần” nữa không? Soát lại đoạn văn trước khi gửi, nhớ nhóm cổ phần, cổ đông, cổ phiếu cùng dấu hỏi, và dùng công cụ kiểm tra chính tả cho văn bản dài.

Viết nhầm “cỗ phần” trong hồ sơ doanh nghiệp là lỗi dấu thanh, đồng thời làm méo mó tên gọi pháp lý, khiến người đọc nghi ngờ tính chuyên nghiệp của văn bản. Vì vậy, mỗi lần gặp các từ cổ phần, cổ đông, cổ phiếu, nên dừng lại một nhịp để kiểm tra dấu hỏi trước khi gửi.

Nguồn tham khảo

Kiểm tra chính tả

Kiểm tra chính tả tiếng Việt

Xem thêm trong mục Chính tả

chucmungnammoi.com