Chững chạc hay trững chạc: từ nào chính xác?

Chững chạc hay trững chạc? Trả lời ngay: chỉ «chững chạc» là cách viết đúng chính tả. «Trững trạc», «chững trạc», «chửng chạc» đều sai, không có trong từ điển tiếng Việt. Bài này giải nghĩa từ, chỉ vì sao nhiều người viết nhầm, cho tám cặp câu đối chiếu và mẹo nhớ để lần sau không phải phân vân.

Chững chạc mới là đúng

Các từ điển ghi nhận duy nhất dạng «chững chạc»; «trững trạc», «chững trạc», «chửng chạc» không có nghĩa và không thấy trong tài liệu ngôn ngữ nào. Một nguồn khác cũng xác nhận «chững chạc» là từ đúng, dùng như từ vựng chính, còn «trững trạc» sai vì không có nghĩa trong từ điển tiếng Việt. Trang này viết «chững chạc» và giữ đúng cách viết ấy suốt bài.

Về cấu tạo, đây là từ láy bộ phận, láy âm đầu «ch». Tiếng «chững» mang nghĩa dừng lại, giữ tư thế thẳng; tiếng «chạc» chỉ là tiếng đệm tạo nên từ láy. Hiểu như vậy thì thấy ngay vì sao hai tiếng phải cùng phụ âm đầu «ch»: viết lệch đi là phá vỡ cấu tạo của chính từ ấy.

Chững chạc nghĩa là gì? Đó là tính từ chỉ dáng vẻ, cử chỉ đàng hoàng, đĩnh đạc, gợi cảm giác trưởng thành và đáng tin. Người chững chạc điềm tĩnh, không hấp tấp, làm chủ được hành vi và lời ăn tiếng nói. Nghĩa rộng hơn là trưởng thành, dày dặn kinh nghiệm, quyết đoán khi xử lý công việc.

Từ đồng nghĩa gồm đĩnh đạc, chín chắn, đường hoàng, trưởng thành, già dặn, cứng cỏi, vững vàng. Từ trái nghĩa là trẻ con, bốc đồng, lố lăng, nông nổi. Dùng cho trẻ em, từ này mang nghĩa khen: đứa trẻ có hành động, suy nghĩ, phong thái già dặn hơn bạn bè cùng tuổi.

Phạm vi dùng rộng hơn nhiều người tưởng: chững chạc tả được cả sự vật, hiện tượng, không riêng con người. Giữa sân đình, cây đa cổ thụ đứng chững chạc, tán xòe rộng, là hình ảnh quen trong cách nói của người Việt. Nghĩa ở đây là lớn đúng tuổi, vững chãi, dày dặn theo năm tháng.

Báo chí cũng quen dùng từ này khi nhận xét phong thái người nổi tiếng. Mai Thảo Linh, con gái MC Quyền Linh với doanh nhân Dạ Thảo, được khen có gu mặc chững chạc, từng xách chiếc túi Dior Lady D-Joy micro giá 3.400 USD (hơn 85 triệu đồng) trong một show thời trang.^{11 Gu mặc chững chạc của con gái Quyền Linh (ngoisao.vnexpress.net)} Nhiều người chuộng gam màu trung tính vì nó cho cảm giác chững chạc. Pax Thiên, con trai gốc Việt của Angelina Jolie, được nhận xét chững chạc ở tuổi 15, rồi rắn rỏi và chững chạc ở tuổi 17. Cậu bé Barron Trump 12 tuổi được mô tả ngày càng chững chạc, nam tính. Quán quân Vietnam Idol Kids Thiên Khôi trông chững chạc hơn sau khi vỡ giọng.

Có trường hợp dùng từ theo chiều ngược lại: Á hậu Phương Nga từng được gọi là chững chạc hơn tuổi, sau khi đổi sang tóc mái mưa và trang điểm nhẹ thì hình ảnh chuyển sang trẻ trung, nhận nhiều lời khen. Cùng một từ, nhưng nó nói về độ chín của phong thái chứ không phải tuổi tác.

Giáo viên tiếng Anh và tiếng Việt Laura Rodríguez O'Dwyer, dạy tại BigSchool, cho rằng viết đúng từng từ chính là cách bày tỏ sự trân trọng đối với tiếng Việt và văn hóa dân tộc. Một từ nhỏ như chững chạc, viết đúng hay sai, cũng nằm trong ý ấy.

Đọc thêm: Mẹo nhớ các cặp từ hay viết sai chính tả theo từng nhóm

Vì sao hay viết nhầm thành trững chạc

Câu hỏi trững chạc hay chững chạc cứ quay lại vì cách phát âm. Ở nhiều vùng miền, đặc biệt phía Bắc, người ta không phân biệt âm «ch» và «tr» khi nói, nên khi viết dễ viết theo âm nghe được. Giọng Trung hay lẫn hỏi với ngã, giọng Nam lẫn cả -t với -c, hỏi với ngã, nên mỗi vùng lại có nhóm lỗi riêng khi viết. Hai tiếng chững và trững lại đọc gần như giống nhau, càng khó phân biệt.

Lỗi phụ âm đầu như ch-tr, s-x, l-n, r-d-gi là nhóm lỗi hay gặp nhất trong tiếng Việt. Cách khắc phục không nhất thiết phải tra từ điển mỗi lần: có thể dùng các mẹo chính tả do nhà ngôn ngữ học đặt ra, nhớ một lần rồi áp cho cả nhóm từ.

Muốn trả lời chắc câu chững chạc hay trững chạc đúng chính tả, cứ nhìn vào quy tắc từ láy: hai tiếng phải cùng phụ âm đầu «ch», tương tự chao chát, chói chang, chòng chành. Viết «chững trạc» hay «trững trạc» đều phá vỡ quy luật ấy, nên sai ngay về logic cấu tạo từ.

Cách nhớ thứ hai dựa vào nghĩa: chững chạc là chín chắn, cả hai đều bắt đầu bằng «ch» và cùng nét nghĩa trưởng thành. Khi phân vân, nhẩm câu ấy rồi viết. Hai mẹo cộng lại đủ dùng cho phần lớn trường hợp, không cần thuộc lòng danh sách từ.

Nhóm ch-tr còn nhiều cặp khác cũng dễ viết nhầm. Trân trọng hay bị viết nhầm phụ âm đầu, trau chuốt cũng vậy, còn chải chuốt thì ngược lại, người viết hay đổi «ch» thành «tr». Điểm chung là hai tiếng trong từ láy phải cùng phụ âm đầu, hoặc từ Hán Việt phải giữ đúng phụ âm gốc.

Tám cặp câu dưới đây trải qua chuyện gia đình, công việc, trường lớp và cảnh vật, để bạn đối chiếu nhanh. Viết «Cậu ấy nói năng, đi đứng đàng hoàng, đối tác gặp lần đầu đã thấy yên tâm» là đúng; đổi «chững» thành «trững» là sai. Tương tự, «Mười tám tuổi, cô gái đã tỏ ra chững chạc trong cách ăn nói với họ hàng» đúng, còn «trững trạc» trong câu ấy là sai.

Câu đúng là «Cô bé mới học lớp 3 mà đã chững chạc, trả lời gọn gàng khiến người lớn gật đầu», còn «chửng chạc» thay vào là sai. «Cách bạn ấy phân tích vấn đề toát ra vẻ chững chạc hiếm có ở tuổi sinh viên» cũng đúng; viết «chững trạc» ở đó là sai.

Với nghề viết, câu đúng là «So với tập truyện đầu tay, ngòi bút của tác giả đã chững chạc hẳn lên»; dùng «trững trạc» là sai. Với cảnh vật, «Giữa sân đình, cây đa cổ thụ đứng chững chạc, tán xòe rộng» đúng, còn «chửng chạc» là sai.

Chuyện công sở có câu «Trước hội nghị, cô trưởng phòng bước đi chững chạc, nói năng đĩnh đạc»; viết «chững trạc» là sai. Chuyện ngày Tết có câu «Thằng cháu lớn giờ đã chững chạc, biết lo việc nhà mỗi dịp Tết»; viết «trững trạc» là sai.

Muốn nắm chắc quy tắc phân biệt cả nhóm này, đọc bài Phân biệt ch và tr.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Kiểm tra chính tả nhanh

Ô Kiểm tra chính tả của nền tảng gom các từ người Việt hay sai chính tả và những cặp từ dễ nhầm lẫn phổ biến. Mỗi cặp có nghĩa, ví dụ và mẹo nhớ, kèm phần kiểm tra chính tả tiếng Việt miễn phí ngay trên trang. Gõ một từ vào là thấy kết quả, không phải mở từ điển.

Riêng hai từ chững chạc và trững chạc, cách soát nhanh nhất là đọc thành tiếng rồi tự hỏi: hai tiếng có cùng phụ âm đầu «ch» không. Nếu câu trả lời là có, viết «chững chạc». Nếu vẫn lấn cấn, dán cả câu vào ô kiểm tra để soát cùng lúc với các từ khác trong câu.

Thói quen đáng giữ: sau khi viết xong một đoạn dài, quay lại xem những từ bắt đầu bằng ch hoặc tr. Nhóm lỗi này chiếm phần lớn lỗi chính tả trong tiếng Việt, nên chỉ cần để mắt tới chúng là bớt được kha khá. Muốn xem thêm nhiều cặp khác, ghé chuyên mục Chính tả.

Nhớ nhanh

• Câu hỏi chững chạc hay trững chạc khép lại ở hai chữ: chỉ «chững chạc» có trong từ điển, các dạng còn lại đều sai.
• Lỡ quên thì nhẩm hai ý: từ láy đi cùng phụ âm đầu, và chững chạc đi đôi với chín chắn.
• Chưa chắc thì gõ thử vào ô Kiểm tra chính tả của nền tảng, kết quả hiện ngay.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.