Chủ trương hay chủ chương mới đúng chính tả?

Chủ trương hay chủ chương, từ nào đúng? Câu trả lời ngắn gọn: viết đúng là chủ trương, còn chủ chương là cách viết sai chính tả. Trang này viết chủ trương trong mọi câu nói về chính sách, phương hướng hành động.

Hai cách viết chỉ khác nhau một phụ âm đầu, nhưng chỉ một cách đứng vững được trong văn bản. Bài này giải nghĩa, chỉ ra chỗ hay nhầm và đưa ra mẹo nhớ.

Chủ trương hay chủ chương: từ nào đúng?

Tra từ điển tiếng Việt, bạn chỉ tìm thấy mục từ chủ trương. Không có mục từ riêng nào là chủ chương, và cụm ấy cũng không được ghi nhận với nghĩa quan điểm, chính sách. Ai tra cứu một tiếng mang nghĩa chính sách sẽ chỉ gặp chủ trương mà thôi.

Hai tiếng chương và trương vốn khác nghĩa, chỉ tình cờ đọc gần giống nhau. Chọn đúng phụ âm đầu vì thế là việc của người hiểu nghĩa tiếng, không phải của người nghe âm.

Khác biệt gọn trong một phụ âm đầu.^{44 Tiếng Việt (Wikipedia)} Tiếng trương nghĩa là bày ra, mở ra; tiếng chương nghĩa là phần, mục, như chương sách hay chương trình. Hiểu hai tiếng gốc là hiểu vì sao chỉ một cách viết đứng được trong câu nói về chính sách, phương hướng hành động.

Thử đặt vào một câu cụ thể sẽ thấy ngay chỗ vênh. Viết “chủ trương đầu tư” thì người đọc hiểu đó là hướng đầu tư đã được vạch ra. Còn viết “chủ chương đầu tư” thì người đọc phải dừng lại, vì chương ở đây gợi tới một phần của cuốn sách, chẳng ăn nhập gì với việc bỏ vốn làm ăn. Một chữ làm câu văn chững lại, đủ để thấy chọn sai phụ âm đầu không phải chuyện nhỏ.

Thỉnh thoảng trên các diễn đàn còn thấy “chủ trưng”, cũng là cách viết sai và hiếm gặp hơn nhiều. Cả hai kiểu nhầm đều cùng một gốc: người viết chọn phụ âm theo thói quen phát âm, không chọn theo nghĩa của tiếng.

Cách sửa cũng giống nhau: đọc chậm lại một nhịp, nhớ tiếng gốc là trương, rồi viết. Với văn bản quan trọng, nên nhờ thêm một người đọc lại, vì người viết thường nhìn câu mình viết bằng con mắt đã quen với cái sai của mình.

Chủ trương nghĩa là gì

Hỏi chủ trương là gì, có thể trả lời ngay: đó là danh từ chỉ quan điểm, chính sách, phương hướng hành động mà một cá nhân, một tổ chức hay nhà nước theo đuổi. Nói gọn, đó là cái đích và lối đi đã được người có trách nhiệm vạch ra cho một công việc chung, chứ không phải lời bàn riêng của một người.

Tách ra từng tiếng sẽ thấy rõ hơn. “Chủ” nghĩa là người cầm đầu, là chính; “trương” nghĩa là đề ra, chủ động. Ghép lại thành quan điểm chính đã được đề ra. Tiếng trương ở đây cùng họ với trương mục, giãn trương, đều nói tới việc mở ra, bày ra một cái gì đó cho người khác thấy.

Ngoài danh từ, chủ trương còn dùng như động từ, chỉ ý định hoặc cách làm cho một vấn đề cụ thể. Cách dùng này hay gặp trong văn bản quy phạm pháp luật, trong chính sách của cơ quan nhà nước và tổ chức. Một công ty chủ trương giữ giá cũ cho khách quen trong ba tháng cuối năm, tức là công ty đã chọn hướng đó và nói ra cho mọi người cùng biết.

Vài câu mẫu đáng nhớ: “Chủ trương của anh ấy là giúp đỡ mọi người”; “Chính phủ đã đề ra một số chủ trương nhằm thu hút đầu tư nước ngoài”; “Công ty chúng tôi chủ trương đảm bảo quyền lợi của khách hàng”; “Chủ trương phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”.

Câu đầu cho thấy từ này không dành riêng cho nhà nước: một người đứng đầu nhóm nhỏ cũng có thể có chủ trương riêng, miễn là nó thành hướng làm chung. Ba câu còn lại cho thấy từ này hay đi với những động từ mạnh như đề ra, đảm bảo, phát triển, vì nó nói tới việc đã chọn chứ không phải việc đang bàn.

Muốn nói cùng ý mà không dùng lại tiếng ấy, tiếng Việt có sẵn nhiều lựa chọn: quan điểm, ý kiến, phương hướng, mục tiêu, chính sách, kế hoạch, quyết định, chỉ đạo. Mỗi tiếng mang một sắc thái riêng. Quan điểm nghiêng về cách nhìn; phương hướng nghiêng về lối đi; mục tiêu là cái đích; chính sách là bộ quy định đã thành văn; chỉ đạo là việc thúc đẩy từ cấp trên xuống.

Có một điều nên tránh: đừng dùng chủ trương cho một ý kiến cá nhân lẻ tẻ, không có tính định hướng và cũng không mô tả kế hoạch cụ thể. Muốn nói ý riêng của mình thì dùng quan điểm, ý kiến, cách nghĩ. Cách phân biệt đơn giản: nếu câu trả lời cho câu hỏi “việc này sẽ làm theo hướng nào?” đã rõ, thì dùng chủ trương; nếu chỉ là “tôi thấy thế này”, thì không.

Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Vì sao hay viết nhầm

Nguyên nhân đầu tiên nằm ở âm thanh. Trương và chương đọc gần như nhau, nên người viết phải chọn giữa hai chữ chỉ khác nhau ở phụ âm đầu mà tai thì khó phân biệt. Phát âm không rõ ràng hoặc viết nhanh khiến nhiều người nhầm lẫn âm cuối, dẫn tới cách viết sai “chủ chương”. Nhiều người còn hiểu nhầm đó là một từ có nghĩa, vì nghe quen và vì liên tưởng tới tiếng chương. Câu hỏi chủ trương hay chủ chương vì thế vẫn được tra đi tra lại.

Giọng vùng miền làm việc ấy khó thêm. Người Hà Nội phát âm không phân biệt tr với ch, s với x; người miền Trung không phân biệt thanh hỏi với thanh ngã, nên khi viết rất dễ nhầm. Tiếng Việt có ba vùng phương ngữ Bắc Bộ, Trung Bộ, Nam Bộ với cách phát âm khác nhau, tạo ra ba giọng nói khác nhau. Người viết giỏi đến đâu, khi gõ vội trên điện thoại vẫn có thể trượt tay đúng vào chỗ ấy.

Còn một lý do tế nhị hơn: tiếng chương quen thuộc hơn tiếng trương trong đời sống hằng ngày. Học sinh nghe chương sách, chương trình, chương mục suốt ngày, còn trương thì ít gặp ngoài những từ như trương mục. Bàn tay chọn theo cái quen tai, và câu văn vì thế mà sai trong im lặng.

Đọc thêm: Xa hoa hay sa hoa: viết sao cho đúng?

So sánh hai cách viết

Đặt hai cách viết cạnh nhau, khác biệt hiện ra ở năm chỗ: cách phát âm, từ điển có ghi nhận hay không, nghĩa là gì, dùng trong ngữ cảnh nào và viết sao cho đúng.

Chuyện phát âm đáng nói trước. Chủ trương và chủ chương có cách đọc tương tự nhau (/t͡ʂuː t͡ʂɯəŋ/), nên tai gần như không phân biệt được. Chủ trương là danh từ có trong từ điển chính thức với nghĩa quan điểm, chính sách, dùng trong ngữ cảnh chính trị, tổ chức, xã hội. Còn chủ chương không có nghĩa cụ thể, không được ghi nhận trong từ điển chính thức và không nên sử dụng.

Có một chỗ cần nói rõ để không ai bị oan. “Chủ chương” vẫn có thể xuất hiện hợp lệ khi đó là hai từ riêng đứng cạnh nhau: chủ nghĩa là chính, chủ yếu, còn chương là phần, mục của một cuốn sách hay tài liệu. Cụm ấy chỉ sai khi người viết muốn nói tới chính sách, phương hướng hành động.

Mẹo nhớ từ đúng

Ba mẹo ngắn, dùng được ngay khi đang gõ dở câu. Thứ nhất, nhớ cụm “chủ trương của Đảng”, cụm này nằm dày trong sách báo và văn bản, đọc nhiều thành quen tay. Thứ hai, nhớ trương cùng họ với trương mục, giãn trương, đều nói việc mở ra, đề ra. Thứ ba, lúc phân vân chủ trương hay chủ chương thì tra từ điển: chỉ có chủ trương là mục từ chính thức, còn chủ chương không tồn tại với nghĩa ấy.

Mẹo chính tả là cách giản tiện do nhà ngôn ngữ đặt ra, giúp viết đúng nhanh mà không phải tra từ điển mỗi lần. Nhưng mẹo chỉ đỡ phần nào. Thói quen đọc lại câu mình vừa viết vẫn là cách chắc nhất, nhất là với những câu sẽ in ra giấy hoặc gửi cho cấp trên. Ai muốn nắm kỹ hơn thì xem quy tắc phân biệt ch và tr.

Đọc thêm: Tựu trung hay tựu chung? Từ nào đúng chính tả, nghĩa là gì

Các cặp dễ nhầm khác

Lỗi tr và ch không đứng một mình. Cùng nhóm còn có khai trương với khai chương (khai trương mới đúng) và trau chuốt (viết với ch là sai). Cả hai cặp đều sai theo cùng một cách: người viết không phân biệt âm tr và ch khi phát âm, rồi chép nguyên cái nhầm ấy vào bài.

Điểm chung của ba cặp là tiếng đúng thường mang nghĩa cụ thể, sờ thấy được: khai trương là mở cửa hàng, trau chuốt là làm cho câu chữ mịn, chủ trương là vạch ra hướng đi. Còn tiếng sai chỉ giống về âm, không gánh được nghĩa ấy.

Ai đã rõ chủ trương hay chủ chương đúng chính tả là cách nào thì cũng dễ nhớ hai cặp này: chọn tiếng có nghĩa gốc khớp với việc đang nói. Khai trương là mở ra một cửa hàng, còn trau chuốt là làm cho câu chữ mịn hơn. Chọn theo việc, đừng chọn theo thói quen quen tai.

Một cách kiểm tra nhanh: thay tiếng đang phân vân bằng một tiếng khác cùng nghĩa mà mình chắc chắn. Nếu câu vẫn xuôi, tiếng đã chọn đúng. Nếu phải giải thích thêm mới hiểu, nhiều khả năng đã chọn nhầm phụ âm đầu.

Chủ trương trong văn bản nhà nước

Chủ trương không nằm riêng trên trang từ điển. Ủy ban nhân dân TP. Đà Nẵng đã ban hành quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư và điều chỉnh chủ trương đầu tư cho 4 dự án căn hộ chung cư, khách sạn, tòa nhà văn phòng cho thuê.^{22 Đà Nẵng chấp thuận chủ trương 4 dự án lớn (baodautu.vn)} Trong số đó có dự án 202 căn hộ Aqua Tower và khu phức hợp 560 căn hộ Ánh Dương; dự án Aqua Tower dự kiến hoàn thành quý I/2026. Trong câu văn hành chính ấy, chủ trương là cái cửa đầu tiên mà một dự án phải đi qua.

Chiều ngược lại cũng có. Tháng 3/2012, TP.HCM thu hồi chủ trương chuyển đổi công năng một cao ốc tại số 40 Phùng Khắc Khoan (Q.1). Đề xuất này không đúng quy hoạch và không phù hợp với chủ trương ban đầu.^{33 Họp Hội đồng thẩm định Nhà nước thẩm định báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma tuý đến năm 2030 (congan.ninhbinh.gov.vn)} Kết luận rà soát hồ sơ do Chủ tịch UBND TP.HCM Lê Hoàng Quân đưa ra. Thu hồi chủ trương nghĩa là hướng đi đã vạch trước đó bị bỏ, dự án dừng lại hoặc phải làm lại từ đầu.

Có những câu văn đặt hai tiếng cạnh nhau mà không hề lẫn. Sáng 30/8/2024, Hội đồng thẩm định Nhà nước tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư thẩm định báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030.^{33 Họp Hội đồng thẩm định Nhà nước thẩm định báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma tuý đến năm 2030 (congan.ninhbinh.gov.vn)} Chương trình này gồm 9 dự án thành phần do 8 Bộ, ngành chủ trì.³ Ở đây, chủ trương đầu tư là hướng đã vạch, còn Chương trình mục tiêu quốc gia là tên gọi của cả một chương trình, hai chữ khác nghĩa, đứng cạnh nhau vẫn rõ ràng.

Ngoài văn bản hành chính, từ này còn sống trong cách nói về đường lối. “Chủ trương đổi mới của Đảng” nghĩa là quan điểm, chính sách đổi mới đã được Đảng thông qua; còn “chủ trương phát triển bền vững” trong một tổ chức là quan điểm ưu tiên sự phát triển không gây hại môi trường. Cùng một tiếng, hai ngữ cảnh, vẫn một nghĩa gốc là hướng đã chọn.

Nên khi viết đơn từ, biên bản, tin nhắn công việc hay bài đăng, chỗ nào cần nói tới hướng đi đã thống nhất thì viết chủ trương. Còn muốn chắc mình không gõ nhầm phụ âm đầu, có thể dán cả câu vào ô kiểm tra chính tả của trang này; các bài cùng chủ đề nằm ở Chuyên mục Chính tả.

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.