# Bánh giầy hay bánh dày? Từ điển và nhà nghiên cứu nói khác nhau > Bánh giầy hay bánh dày đều xuất hiện trong sách báo, nhưng từ điển tiếng Việt ghi “bánh giầy” là cách viết đúng chính tả, còn “bánh dày” được một số nhà nghiên cứu bảo vệ với lý lẽ riêng. Trang này chọn “bánh giầy” cho toàn bài. - Bài gốc: - Chuyên mục: Chính tả - Tác giả: Ban Chính tả - Ngày đăng: 11/11/2026 - Chủ đề: Bánh chưng, Tết Nguyên đán, Chính tả, Từ điển, Bánh giầy, Bánh dày - Thời gian đọc: 13 phút --- Bánh giầy hay bánh dày? Trả lời ngắn: cả hai đều đã và đang xuất hiện trong sách báo, nhưng từ điển tiếng Việt ghi “bánh giầy” là cách viết đúng chính tả, còn “bánh dày” là biến thể được một số nhà nghiên cứu bảo vệ. Trang này chọn “bánh giầy” cho toàn bộ bài viết. Sự phân vân không phải chuyện mới. Tên chiếc bánh trong truyền thuyết Lang Liêu từng được viết nhiều kiểu qua các thời kỳ, đến nay từ điển lẫn sách vẫn chưa thống nhất. Bài đi qua bốn việc: chiếc bánh này là gì, tên gọi ra đời thế nào, vì sao người viết hay nhầm, và cách phân biệt bốn chữ giầy, giày, dày, dầy trong một câu. Cần nói trước một điều: “bánh giầy” và “bánh dày” chỉ khác nhau ở con chữ, còn chiếc bánh bán ngoài chợ, trên mâm cỗ Tết hay trong đĩa quà Đền Hùng vẫn là một. Cả hai kiểu ghi đều từng nằm trên mặt báo, nên đừng ngạc nhiên khi gặp đủ cả. ## Bánh giầy nghĩa là gì Bánh giầy là gì? Là bánh truyền thống màu trắng, hình tròn, làm từ gạo nếp đồ chín rồi giã mịn, có thể có nhân đậu xanh hoặc dừa, vị ngọt hay mặn, gói bằng lá chuối tươi. Chiếc bánh thường xuất hiện trên mâm cỗ Tết Nguyên đán và trong lễ Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3 [âm lịch](https://chucmungnammoi.com/lich).[4] Hình tròn và màu trắng của bánh mang nghĩa tượng trưng. Theo quan niệm dân gian, bánh giầy tượng trưng cho bầu trời, đi đôi với bánh chưng hình vuông tượng trưng cho mặt đất, gói trong quan niệm “Trời tròn, Đất vuông” của người Việt cổ.[1] Truyền thuyết kể hoàng tử Lang Liêu, con trai thứ 18 của vua Hùng thứ 6, được thần báo mộng chỉ cách lấy gạo nếp làm bánh tròn tượng Trời, bánh vuông tượng Đất dâng vua cha. Vua nếm thấy ngon, hiểu ý nghĩa nên truyền ngôi cho Lang Liêu. Con số 18 được nhiều nguồn nhắc nhất, tuy sử cũ còn ghi 20 hay 22 người con, chưa thống nhất. Cách làm truyền thống quyết định chất lượng bánh. Gạo nếp ngon ngâm nước, đồ thành xôi chín kỹ, rồi giã ngay khi còn nóng đến khi nhuyễn dẻo quánh mới nặn thành bánh tròn. Người giã phải khỏe và quen tay; người ta thường xoa mỡ lợn, mỡ gà hoặc lòng đỏ trứng luộc lên tay và đầu chày cho bột khỏi dính.[1] Giã càng kỹ bánh càng dẻo và để được lâu; giã không nhuyễn thì bánh dễ bị “lại”, tức còn hạt gạo bên trong, ăn mất ngon.[4] Về dinh dưỡng, một chiếc bánh giầy nhân đậu xanh loại nhỏ nặng khoảng 25g, còn miếng bánh chưng cỡ vừa khoảng 114g.[1] Trong 100g bánh dày nhân giò lụa có 12,4g protein, 2,8g chất béo, 51,2g tinh bột, 0,4g chất xơ, 7,8mg canxi và 0,5mg sắt. Còn 100g bánh chưng cung cấp 181 Kcal, 4,3g đạm, 4,2g béo, 31,6g bột đường. Bánh không nhân ước khoảng 80–120 calo cho một chiếc cỡ 100g, bánh kẹp chả khoảng 350 calo một cặp. Gạo nếp khó tiêu nên ăn nhiều dễ đầy bụng.[1] Mỗi vùng làm một kiểu. Bánh giầy làng Gàu (Hưng Yên) dùng gạo nếp cái hoa vàng loại 1, hạt mẩy và đanh; ngày xưa giã bằng cối đá với chày gỗ, cần ít nhất 4 người, hai người giã và hai người đảo xôi, nay dùng máy nhưng vẫn giã kiểu “cuốn chiếu” bằng chày gỗ. Làng Gàu có ba loại: chay không nhân ăn kèm giò hoặc chả, ngọt với đỗ xanh xào đường và dừa bào, mặn với đỗ xanh, mỡ, tiêu; nay còn biến thể nếp cẩm, lá dứa, gấc. Quán Gánh (làng Thượng Đình, Nhị Khê, Thường Tín, Hà Nội) nổi tiếng với cọc 5 bánh gói lá chuối tươi, thường kẹp ăn cùng giò lụa, giò bò, chả quế, ruốc. Bánh cũng là lễ vật trong các hội thi. Tại Lễ hội mùa xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc (Hải Dương), 7 đội tham gia, mỗi đội 6,8 kg gạo nếp, hoàn thành 5 chiếc bánh trong 50 phút; bánh đạt giải dùng dâng Phật, Thánh và các đền chùa trong khu di tích. Lễ hội tế Bánh chưng, Bánh giầy ở đền Cờn (Hoàng Mai, Nghệ An) tổ chức thường niên ngày 7 tháng giêng âm lịch, giữ tục lệ trên 200 năm; thanh niên trai tráng giã xôi, phụ nữ khéo tay nặn bánh. Ở làng Mộ Chu Hạ (Việt Trì, Phú Thọ), hội thi giã bánh giầy diễn ra mỗi năm hai lần vào dịp 10/1 và 10/3 âm lịch, thi giữa bốn giáp Đông, Tây, Nam, Bắc, chày giã làm từ tre bánh tẻ dài khoảng 1,6m. Người Kinh không phải dân tộc duy nhất làm món này. Người Tày, người Mường cũng làm bánh giầy nhưng không gói bánh chưng.[1] Bánh của người Mông vùng núi phía Bắc nặn to như bánh đa, trữ trên gác bếp khô cả năm, khi ăn xắt miếng nướng phồng trên than; người Mông gọi là “Pé-Plẩu”, theo quan niệm của họ, bánh tượng trưng mặt trăng, mặt trời và tình yêu thủy chung. Ngoài nước, người Nhật có bánh mochi làm từ gạo nếp, canh ngày đầu năm mới của họ cũng có mochi không nhân; người Triều Tiên có bánh tteok, gyeongdan, gaepi-tteok, songpyeon. Sử gia Trần Quốc Vượng nhìn cặp bánh chưng, bánh giầy theo hướng tín ngưỡng phồn thực của người Việt: hai bánh gợi hình dương vật và âm hộ; ông cũng cho rằng bánh chưng nguyên thủy tròn và dài, giống bánh tày, bánh tét. Còn bánh dày làng Đại (Chí Linh, Hải Dương) làm từ nếp cái hoa vàng, ngâm 10 tiếng, đồ 1 tiếng, giã bằng vồ gỗ, xoa dầu thực vật chống dính, đặt trên lá chuối mít. Cứ 3 kg nếp làm được 1 bánh to, dâng cúng 5 đức thánh họ Vương tại đền Cao vào 24 tháng giêng, mùng 6/3 và 26/10 âm lịch. ## Bánh giầy hay bánh dày: hai trường phái giải thích tên gọi Tên chiếc bánh đã đi qua ít nhất hai lần biến âm. Tiếng Việt cổ gọi loại bánh này là “bánh chì”; về sau âm “ch” chuyển thành “gi”, âm "i“ chuyển thành ”ây“, thành ”bánh giầy“.[4] Cũng theo cách giải thích này, người viết về sau nhầm ”dầy“ với nghĩa dày mỏng, hoặc nhầm ”giày" với giày dép, nên mới sinh ra các kiểu ghi lạ. Chuyện chữ nghĩa không dừng ở biến âm. Giải thích tên gọi có hai trường phái, mỗi bên một cơ sở. Một bên cho rằng “giầy” là động từ cổ đồng nghĩa với “giã”, nên tên bánh tôn vinh chính động tác giã xôi trong cối đá; nhiều nhà nghiên cứu bảo vệ cách ghi này. Bên kia dựa vào nghĩa của chữ “dày”. Theo cuốn Từ điển tiếng Việt của GS. Hoàng Phê, “bánh dày” được dùng làm chuẩn, chữ “dày” miêu tả đặc tính của khối bột nếp: dày dặn, đầy đặn, chắc chắn. Cách giải thích này nghiêng về hình dáng chiếc bánh hơn là động tác làm ra nó. Hai cách giải nghĩa đều có lý, và không bên nào phủ định hoàn toàn bên kia. Người viết bài này chọn “bánh giầy” vì đó là cách ghi đúng quy tắc chính tả hiện nay theo từ điển tiếng Việt.[4] Còn khi đọc sách báo gặp “bánh dày”, bạn có thể yên tâm hiểu đó là cách viết có người bảo vệ, không phải lỗi vô cớ. Cũng cần nói rõ: chưa có văn bản quy chuẩn chính tả chính thức nào của nhà nước nói riêng về từ này. Các kết luận hiện có đều dựa vào từ điển và quy tắc chung, nên chuyện sách này viết khác sách kia là điều dễ hiểu. Ảnh minh họa được tạo bằng AI ![Người xếp bánh giầy hay bánh giày trên mẹt lá chuối, hai người lớn tuổi ngồi đối diện](https://chucmungnammoi.com/covers/banh-giay-hay-banh-day-minh-hoa-1-8romyw-1200x800.webp) *Mẹt lá chuối và đôi giày bên cạnh nhắc đúng chỗ hai trường phái giải thích tên bánh gặp nhau.* ## Vì sao hay viết nhầm Trước hết là ngữ âm. Nhiều người nói giọng Bắc đọc lẫn ba phụ âm "d“, ”gi“, ”r“, nên khi viết dễ nhầm ”bánh dày“ thay vì ”bánh giầy". Cách phát âm vùng miền không sai, chỉ là khi chuyển sang chữ viết thì cần phân biệt rõ hơn. Thứ hai là nghĩa gần. Chữ “dày” vốn quen thuộc với nghĩa dày mỏng, nên nhiều người thấy hợp lý khi ghép vào một chiếc bánh có độ dày nhất định. Còn “bánh giày” dễ gây hiểu lầm hơn hẳn, vì “giày” là giày dép, ghép với “bánh” thành cụm không hợp nghĩa. Cuối cùng là thói quen trên mặt báo. “Bánh dày” xuất hiện rộng rãi trong tin tức và cả sách tham khảo, khiến người đọc thấy quen mắt. Bài “Nức tiếng bánh dày làng Đại” đăng ngày 14/04/2019 dùng “bánh dày” xuyên suốt cho đặc sản làng Đại (Chí Linh, Hải Dương). “Bánh dầy” hiếm gặp hơn và thường bị coi là sai, vì “dầy” không mang nghĩa gì khi đứng riêng. Còn “bánh giày” hầu như chỉ xuất hiện do gõ nhầm hoặc do người viết chưa phân biệt “gi” với "d". **Đọc thêm:** [Giày vò hay dày vò đúng chính tả? Từ điển chỉ ghi một cách](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/giay-vo-hay-day-vo) ## Câu đúng, câu sai và mẹo nhớ Cách phân biệt gọn nhất là xem nghĩa từng chữ. “Giầy” là chữ dùng trong tên bánh, “giày” là giày dép, “dày” là dày mỏng, “dầy” không có nghĩa. Ghép “bánh” với ba chữ sau đều không ổn, nên chỉ còn “bánh giầy” là hợp lý. Hỏi bánh giầy hay bánh giày đúng chính tả cũng chỉ có một lời đáp: “giày” không dùng cho chiếc bánh. Vài câu viết đúng để đối chiếu: “Bánh giầy ăn với giò”. “Bánh giầy biểu tượng cho trời, bánh chưng biểu tượng cho đất”.[1] “Mẹ gói một cặp bánh giầy để cúng ông bà”. “Quán Gánh nổi tiếng với bánh giầy kẹp chả quế”. “Bánh giầy làng Gàu có ba loại: chay, ngọt và mặn”. Vài câu viết sai, sửa lại cho đúng: “Nhà em làm bánh giay từ sáng sớm” sai, phải viết “bánh giầy”. “Bánh dày làng Gàu ngon nức tiếng” thiếu chữ i, viết đúng là “bánh giầy làng Gàu”. “Mua một cọc bánh dầy về biếu” sai, chữ đúng là “bánh giầy”. “Bánh giay ăn với giò” cũng sai, sửa thành “bánh giầy”. Mẹo nhớ thứ nhất: nghĩ tới động tác giã xôi. “Giầy” gần với “giã”, người làm bánh phải giã thật mịn mới có chiếc bánh dẻo. Mẹo thứ hai: loại trừ theo nghĩa, giày để đi, dày để đo bề mặt, dầy không nghĩa, còn lại “giầy” là chữ dành cho bánh. Mẹo thứ ba: nhớ câu ca “Mâm cao cỗ đầy / Không bằng bánh giầy làng Gàu”, chữ “giầy” đứng cạnh “làng Gàu” cho dễ nhớ. Vẫn phân vân thì tra nhanh [ô Kiểm tra chính tả](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/chinh-ta#kiem-tra) của nền tảng Chúc Mừng Năm Mới trước khi gửi bài hoặc đăng lên mạng xã hội. ![Bánh trắng gói lá chuối trên đĩa gốm, cạnh đôi giày, gợi bánh giầy hay bánh giày đúng chính tả](https://chucmungnammoi.com/covers/banh-giay-hay-banh-day-minh-hoa-2-u6gcok-1200x800.webp) *Đặt chiếc bánh cạnh đôi giày là cách dễ nhất để nhớ vì sao chỉ một cách viết đúng.* ## Những vùng nổi tiếng với bánh giầy Bánh giầy có mặt ở nhiều địa phương, mỗi nơi một kiểu. Quán Gánh (Thường Tín, Hà Nội) nổi tiếng với bánh trắng không nhân, dày chừng 1–2 cm, hai cái thành một cặp, gói lá chuối tươi. Làng Gàu (Hưng Yên) có câu ca “Mâm cao cỗ đầy / Không bằng bánh dày (giầy) làng Gàu”; cùng một câu ca mà nguồn này dùng chữ “dày”, nguồn khác dùng chữ “giầy”. Các địa danh khác cũng được nhắc tới: Gia Lộc (Hải Dương), Hà Nam (Quảng Yên, Quảng Ninh), Lạc Đạo (Hưng Yên), cùng bánh giầy của người Mông vùng núi phía Bắc.[4] Ở Đền Hùng (Phú Thọ), bánh giầy Lang Liêu làm thủ công giã tay từ nếp cái hoa vàng, nhân đỗ xanh, đặt trên lá chuối cắt tròn, là quà đất Tổ dâng vua Hùng mỗi dịp Giỗ Tổ 10-3. Mỗi vùng một cách làm, nhưng tên bánh vẫn giữ nguyên một chữ “giầy” theo cách trang này chọn. **Đọc thêm:** [Rắn rỏi hay rắn giỏi, từ nào đúng chính tả, nghĩa là gì](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/ran-roi-hay-ran-gioi) ## Dùng thử ô kiểm tra chính tả Khi soạn tin nhắn hay đăng bài lên mạng, người viết thường gặp những cặp từ dễ nhầm tương tự: [giày vò hay dày vò](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/giay-vo-hay-day-vo), rắn rỏi hay rắn giỏi, [che giấu hay che dấu](https://chucmungnammoi.com/tap-chi/che-giau-hay-che-dau). Mỗi cặp có cách xử lý riêng, nhưng nguyên tắc chung vẫn là tra nghĩa trước khi chọn chữ. Nền tảng Chúc Mừng Năm Mới có ô Kiểm tra chính tả để tra nhanh những từ như “bánh giầy” trước khi gửi đi. Với câu hỏi bánh giầy hay bánh dày, câu trả lời của trang vẫn là “bánh giầy”; còn gặp “bánh dày” ở đâu đó, bạn đã biết đó là cách viết có người bảo vệ, không phải lỗi gõ bàn phím. Bài viết thuộc [Góc đọc Xuân](https://chucmungnammoi.com/tap-chi) của [Chúc Mừng Năm Mới](https://chucmungnammoi.com/). ## Hỏi đáp nhanh ### Bánh giầy bao nhiêu calo? Một chiếc nhân đậu xanh loại nhỏ nặng khoảng 25g, cung cấp khoảng 50 Kcal. Con số thay đổi theo kích cỡ và nhân bánh, nên chỉ nên xem đây là mức tham khảo. Vì gạo nếp khó tiêu, chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị mỗi lần chỉ nên ăn 1 cái và không quá 2–3 lần một tuần. ### Bánh giầy để được bao lâu thì bị lại bánh? Bánh giầy nông thôn miền Bắc để không được lâu, khoảng một ngày là se mặt, dễ bị lại gạo hoặc ôi thiu.[4] Muốn giữ lâu hơn, phải giã thật nhuyễn ngay khi xôi còn nóng, vì giã kỹ thì bánh dẻo và để được lâu hơn.[1] [Nhúng đồng hồ đếm ngược đến Tết Nguyên đán vào trang của bạn](https://chucmungnammoi.com/tet-nguyen-dan#nhung-dem-nguoc). Miễn phí, chỉ cần sao chép một đoạn mã, dùng được trên mọi trang web. ## Nguồn tham khảo 1. [Bánh chưng, bánh giầy trong văn hóa ẩm thực Việt](https://suckhoedoisong.vn/banh-chung-banh-giay-trong-van-hoa-am-thuc-viet-169153516.htm) (suckhoedoisong.vn) 2. [Thi giã bánh giầy của đồng bào dân tộc Mông ở Lai Châu](https://dantocmiennui.baotintuc.vn/thi-gia-banh-giay-cua-dong-bao-dan-toc-mong-o-lai-chau-post364623.html) (dantocmiennui.baotintuc.vn) 3. [Hoàng Mai: Đặc sắc lễ hội tế Bánh chưng](https://hoangmai.nghean.gov.vn/van-hoa-xa-hoi/hoang-mai-dac-sac-le-hoi-te-banh-chung-banh-giay-tai-den-con-713041) (hoangmai.nghean.gov.vn) 4. [Bánh giầy](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1nh_gi%E1%BA%A7y) (Wikipedia) 5. [Bánh chưng](https://vi.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1nh_ch%C6%B0ng) (Wikipedia)