Balo leo núi khác balo thường ở chất liệu, khung và đai hông

Nhiều người vác balo học sinh hoặc balo thường đi trekking hai ngày rồi về nhà đau vai lưng suốt đêm. Hãy thử hình dung một chuyến như vậy: vài ký quần áo, nước, đồ ăn và túi ngủ xếp trong chiếc balo chỉ có hai dây vai. Đi dốc cả buổi trưa, sức nặng dồn hết vào hai vai, càng đi càng mỏi.

Sau chuyến đầu tiên như vậy, câu hỏi tất yếu xuất hiện: balo leo núi có gì khác với balo thông thường? Câu trả lời không nằm ở hình dáng to nhỏ.

Khác biệt nằm ở chất liệu vải, khung đỡ lưng, đai trợ lực và cách bố trí ngăn đồ. Từng lớp chi tiết ấy phục vụ việc mang nặng trên địa hình dốc, điều balo thường không hề được thiết kế cho.

Chất liệu vải và khóa kéo

Balo thường dùng vải polyester cơ bản, đủ bền cho sách vở, laptop hay đồ đi chơi trong ngày. Gặp rừng rậm, cành gai và đá sắc, loại vải này nhanh thủng. Balo leo núi chuyên dụng dùng vải Ripstop Nylon độ denier 200 đến 500D, chống rách và bền hơn gấp ba đến bốn lần. Denier là đơn vị đo độ dày của sợi vải, số càng cao sợi càng dày và vải càng chịu được va đập.

Cách chọn denier khá đơn giản. Vải 200 đến 300D nhẹ, hợp người ưu tiên giảm cân nặng balo; 400 đến 500D đa dụng, đủ tốt cho đa số chuyến trekking; từ 700D trở lên thuộc hàng chuyên nghiệp, dành cho địa hình khắc nghiệt. Vải ngoài thường có lớp phủ chống thấm, chia ba cấp theo độ bền và giá tiền: PU coating là cấp cơ bản với giá rẻ nhất, TPU laminate bền hơn nhưng đắt hơn, còn Gore-Tex thuộc hàng cao cấp và đắt nhất.

Khóa kéo là chi tiết dễ bỏ qua mà lại hay hỏng nhất. Khóa YKK phân theo số hiệu: loại #3 nhẹ, dùng cho nhu cầu cơ bản; #5 cân bằng giữa độ bền và trọng lượng nên phù hợp đa số người đi trekking; #8 siêu bền, dành cho điều kiện khắc nghiệt. Một chiếc balo đạt chuẩn còn cần khả năng chống nước IPX4 trở lên, lưng lưới thoáng khí và móc treo thiết bị bên ngoài.

Tuy nhiên, lớp phủ chống thấm trên vải không cứu được hết chuyến đi mưa nặng, vì đường may và khóa kéo vẫn có thể thấm nước. Người đi dày kinh nghiệm mang theo áo mưa trùm balo hoặc túi khô, túi chống nước. Khi gió mạnh có thể thổi bay áo mưa balo, túi khô nhẹ lại là lựa chọn đáng tin hơn.

Mua balo leo núi còn cần đề phòng hàng nhái, thứ tràn lan với giá rất rẻ chỉ từ 200 đến 400 nghìn đồng, trong khi hàng hiệu chính hãng không bao giờ bán giá như vậy.

Dấu hiệu nhận biết nằm ở chi tiết nhỏ. Logo YKK dập trên khóa hàng thật sắc nét; hàng nhái dập mờ nhòe và gần như chắc chắn dùng khóa thường rẻ tiền. Với balo Deuter, mác trong balo hàng xịn ghi đầy đủ dòng chữ “Manufactured in Vietnam under license for Deuter Sport GmbH & Co. KG Germany”, còn hàng nhái thiếu cụm “& Co.”. Balo The North Face thật có bộ mã kiểu dáng riêng được hãng công bố trên website, và mã này phải trùng khớp giữa website, thân balo và tag. Đường kim mũi chỉ hàng thật sắc nét hơn nhờ được kiểm duyệt trước khi xuất xưởng. Với Osprey, nên kiểm tra tem chống hàng giả có mã QR của nhà nhập khẩu chính thức, vải dày dặn đều màu, và mua từ đại lý ủy quyền để có hóa đơn cùng chế độ bảo hành chính hãng All Mighty Guarantee, sửa chữa hoặc thay thế ngay cả khi hư hỏng do lỗi người dùng.

Về túi tiền, người mua có thể định vị theo phân khúc thương hiệu. Osprey, Deuter và Gregory thuộc nhóm cao cấp với công nghệ treo đỉnh cao và chế độ bảo hành tuyệt đối; Yuzi và NatureHike ở mức trung bình, thiết kế đẹp, giá hợp lý, đủ tính năng cơ bản cho người mới bắt đầu. Người mới đi trekking không nhất thiết phải mua chiếc đắt nhất, nhưng nên tránh xa những chiếc quá rẻ không rõ nguồn gốc, vì giá rẻ bất thường gần như luôn đi kèm chất liệu kém và khóa kéo dỏng.

Riêng với khí hậu Việt Nam, chất liệu còn phải tính thêm chuyện độ ẩm. Độ ẩm quanh năm cao khiến quần áo khô chậm gấp hai đến ba lần, đòi hỏi balo có khả năng chống ẩm tốt, không gian chứa lớn và hệ thống thông gió hiệu quả. Kinh nghiệm từ phượt thủ anh Minh Tuấn ở Sa Pa với tám năm leo núi là minh họa rõ: anh từng bị ướt sũng lưng sau hai tiếng leo với balo không có lưng lưới. Theo anh, khả năng thoáng khí là điểm quan trọng nhất với thời tiết nước ta.

Ba loại khung của balo leo núi

Khung là thứ balo thường không hề có, và đây là khác biệt dễ thấy nhất khi cầm chiếc balo leo núi lên tay. Loại balo này chia ba kiểu khung, mỗi kiểu hợp một mức tải và một kiểu khí hậu.

Khung trong nằm gọn bên trong thân balo, ôm trọn thân người mang và giữ thăng bằng trên địa hình không bằng phẳng, phù hợp tải nặng từ 15 đến 25 kg. Khung ngoài thoáng khí tối đa, dễ treo đồ bên ngoài, hợp khí hậu nóng ẩm, đồng thời hợp lý khi mang hành lý nặng hoặc vật dụng cồng kềnh vì cung cấp nhiều chỗ sắp đặt thiết bị. Loại không khung, còn gọi là siêu nhẹ, nhẹ dưới 1 kg, dành cho người chuộng trang bị tối giản, leo núi nhanh với hành trang đơn giản từ 8 đến 12 kg.

Chất liệu khung trợ lực cũng phân loại rõ. Nhôm nặng từ 300 đến 500 gam, độ bền cao, giá trung bình; composite nhẹ hơn, từ 200 đến 350 gam, linh hoạt tốt nhưng giá cao. Thanh đỡ lưng bằng vật liệu cứng trên nhiều mẫu balo có thể lấy ra được khi cần giảm trọng lượng hay điều chỉnh độ cứng.

Đệm lưng đi kèm khung cũng phân theo chất liệu: loại lưới 3D thoáng khí nhất, Foam EVA êm ái, còn loại có miếng gel là cao cấp nhất. Một số mẫu balo có hệ thống quai đeo điều chỉnh, thay đổi kích thước theo chiều dài lưng người mang, hữu ích cho những ai khó tìm được mẫu vừa người. Tuy nhiên, tấm khung điều chỉnh làm tăng trọng lượng balo một chút, nên cân nhắc nếu chuyến đi cần giảm tối đa gam.

Khung trong có một điểm trừ: ôm sát lưng nên giảm thông gió, lưng nhanh ra mồ hôi. Nhà thiết kế khắc phục bằng lỗ thoáng khí hoặc tấm lưới lửng mặt lưng, đẩy khung ra xa lưng vài centimet để không khí lưu thông, giảm ra mồ hôi đáng kể.

Đệm lưng và đai trợ lực

Balo leo núi được thiết kế dài dọc theo lưng người mang, giúp ôm sát cơ thể và dồn trọng lực xuống dưới. Balo thường thì ngược lại: dồn hết sức nặng lên vai và gây đau vai khi mang cả ngày.

Đệm lưng gồm hai phần: phần lót êm tiếp xúc lưng và khung bên trong giúp balo cứng cáp, giữ đồ ổn định, hướng trọng lực dồn xuống hông thay vì ép vào cột sống.

Cách lực được phân bổ giải thích vì sao người đi trekking cả ngày vẫn đỡ mỏi hơn khi đeo balo thường. Phần lớn trọng lượng balo, khoảng 80% hoặc nhiều hơn, được đỡ bởi hông, vì hông khỏe hơn vai rất nhiều. Đai hông vì thế cần vừa vòng eo người đeo; các mẫu phổ thông phù hợp nhiều kích cỡ từ khoảng 50 cm đến 100 cm.

Đai đỡ hành lý gắn phía trên quai vai, nối với phần trên khung balo, lý tưởng tạo góc 45 độ giữa quai vai và balo, giúp phần trên balo không bị đẩy ra xa người. Quai đeo balo leo núi êm và chắc chắn, chất liệu thông thoáng, thoát mồ hôi tốt.

Còn hệ thống dây và đai trợ lực rải khắp thân balo, thứ mà người chưa quen thấy thừa thãi. Thực chất chúng giúp phân tán đều trọng lực; dùng đúng cách, các dây này mang lại hiệu quả lớn, và balo leo núi hầu như không thể thiếu chúng.

Ngăn đồ và cửa lấy đồ

Balo leo núi thường có hai cửa lấy đồ, dòng cỡ nhỏ có thể chỉ một cửa, khác với balo thường chỉ mở được từ miệng balo. Nhờ vậy, người đi lấy được đồ nằm giữa balo mà không phải dỡ hết hành trang ra bờ suối hay ven đường mòn.

Các ngăn phụ đều có nhiệm vụ riêng: ngăn túi nước uống nằm sẵn chỗ dễ với tay, ngăn đựng áo mưa trùm balo để rút ra ngay khi trời chợt đổ mưa, ngăn chai nước đặt ở vị trí không cản tay cầm gậy. Ngăn đựng túi ngủ có khóa kéo gần đáy balo, cho phép lấy đồ ở đáy mà không phải dỡ cả balo. Một số nắp balo tháo rời được và cải tiến thành đai hông dùng cho chuyến đi trong ngày, khi không cần mang cả thân balo lớn.

Ngoài ra còn có vòng móc để gắn rìu phá băng hoặc gậy leo núi, thứ balo thường không có chỗ để gắn. Toàn bộ những chi tiết này sinh ra từ một nguyên tắc: đồ cần gấp phải với được trong vài giây, đồ nặng phải nằm sát lưng, đồ cồng kềnh phải treo được ra ngoài.

Dung tích theo chuyến đi

Dung tích không chọn theo sở thích mà theo độ dài chuyến đi, và mua quá to là sai lầm phổ biến hơn mua quá nhỏ. Balo quá to khiến đồ lung lay, trọng tâm không ổn định, tốn năng lượng và dễ móc vào cây cỏ trên đường mòn hẹp.

Một thành viên CLB Leo Núi Hà Nội từng mua balo 70 lít cho chuyến hai ngày ở Đà Lạt rồi khổ sở vì balo quá to. Sau đó, chị dùng ba chiếc với ba dung tích: 25 lít cho đi trong ngày, 45 lít cho cuối tuần và 65 lít cho dài ngày. Cách chia ba chiếc như vậy hợp với người đi thường xuyên hơn là mua một chiếc to dùng cho mọi chuyến.

Thời tiết cũng làm thay đổi phép tính dung tích.

Khi trời lạnh, cần balo lớn hơn so với gợi ý thông thường, vì áo phao, áo giữ ấm và túi ngủ dày chiếm nhiều thể tích hơn quần áo mùa nóng.

• Chuyến thám hiểm trên 7 ngày: từ 70 lít trở lên

Balo leo núi cho nữ

Balo leo núi cho nữ không đơn thuần là phiên bản màu hồng của mẫu nam. Loại này có thiết kế nữ tính với đường cong mềm mại, kiểu dáng nhỏ gọn hợp cơ thể phụ nữ, kích thước nhỏ hơn balo nam nhưng vẫn đủ dung tích cho chuyến đi.

Khác biệt quan trọng nhất nằm ở quai đeo cong chữ S, ôm sát ngực mà không gây cấn, vì phụ nữ có cấu trúc xương khác biệt so với nam giới. Hệ thống lưng và dây đai hỗ trợ cũng được thiết kế theo cấu trúc cơ thể phụ nữ, với đệm lưng mềm, hệ thống thoát khí và dây đai điều chỉnh.

Phụ nữ đi trekking nên thử riêng dòng này thay vì dùng mẫu chung cho cả nam và nữ. Đai hông và quai vai không vừa thì phần lớn trọng lượng sẽ quay về dồn lên vai.

Giới hạn tải và cách thử đeo

Chọn đúng chiếc balo rồi nhưng xếp quá nhiều đồ thì mọi ưu điểm của khung và đai hông đều mất tác dụng. Giới hạn tải không phụ thuộc giới tính mà phụ thuộc cân nặng cơ thể: theo REI, balo trekking nhiều ngày khi xếp đủ đồ không nên vượt khoảng 20% cân nặng người đeo, balo đi trong ngày không nên vượt khoảng 10%. Một người nặng 60 kg vì thế chỉ nên mang tối đa 12 kg khi trekking nhiều ngày và 6 kg khi đi trong ngày.

Con số đó phải tính cả trọng lượng chiếc balo. Ví dụ, một balo trekking có khung nặng 1,4 kg, nghĩa là riêng chiếc balo đã chiếm hơn một phần mười trong mức 12 kg của người nặng 60 kg, trước khi bỏ bất cứ đồ gì vào. Ngoài giới hạn theo cân nặng, mỗi mã balo còn có tải khuyên dùng riêng do kết cấu quyết định, ví dụ balo 25 lít khuyên tối đa 10 kg, balo 40 lít có khung và đai hông chịu tối đa 20 kg; cách làm là lấy con số nhỏ hơn trong hai ngưỡng.

Khi vượt giới hạn, cơ thể báo hiệu theo thứ tự rõ ràng.

Người mua cũng nên thử đeo balo ít nhất 10-15 phút với tải nặng, thử nhiều tư thế đi, cúi, nghiêng và so sánh 2-3 mẫu, vì cảm giác thoải mái chỉ biết khi đeo thực tế. Cửa hàng bằng phẳng, mát mẻ không nói lên điều gì về chuyến ba ngày trên đèo.

Chiếc balo nào ôm được hông, đỡ được vai và không cấn lưng sau mười lăm phút đeo thử mới là chiếc đáng tiền.

• Người chúi thân về trước để giữ thăng bằng
• Vai tê và rát, vì sức nặng dồn lên quai thay vì xuống hông
• Bước ngắn lại và nghỉ dày hơn

Bài viết thuộc Góc đọc Xuân của Chúc Mừng Năm Mới.